गुरुकृपायोगानुसार साधनेच्या अंतर्गत ‘सत्संग’ आणि कला !
पूर्वी संत तुकाराम महाराज, संत नामदेव महाराज, यांसारखे अनेक संत कीर्तनाद्वारे, तसेच भजने आणि अभंग गाऊन भगवंताच्या गुणांचे वर्णन करत. कलेला माध्यम बनवून त्यांनी ईश्वराचा साक्षात्कार अनुभवला.
पूर्वी संत तुकाराम महाराज, संत नामदेव महाराज, यांसारखे अनेक संत कीर्तनाद्वारे, तसेच भजने आणि अभंग गाऊन भगवंताच्या गुणांचे वर्णन करत. कलेला माध्यम बनवून त्यांनी ईश्वराचा साक्षात्कार अनुभवला.
आज काळानुसार रज-तमयुक्त वातावरणामुळे ‘मी माझी साधना एकटा करू शकेन’, अशी समाजाची स्थिती नाही. मनुष्याचा / कलाकाराचा एकट्याचा सत्त्वगुण बाह्य रज-तमयुक्त वातावरणाशी लढण्यास सक्षम नाही.
आरंभीच्या टप्प्याला एखादी व्यक्ती जेव्हा कला शिकायला प्रारंभ करते, तेव्हा ती सर्वसामान्य व्यक्तींप्रमाणेच असते. जसजसा कलाकार कलेतील थोडा पुढचा टप्पा गाठायला लागतो, तसतशी लोकांच्या स्तुतीमुळे त्याची …
गायन, वादन, नृत्य, चित्रकला, रांगोळी काढणे इत्यादी कलांची निर्मिती ही ईश्वरप्राप्तीसाठीच झालेली आहे. ईश्वरच या कलांचे उगमस्थान असल्याने एका स्थितीनंतर या सर्व कलांचे अद्वैतच अनुभवायला येते…
आज आपण समाजात पहातो की, कला आणि विद्या शिकवणारी अनेक विद्यापिठे अस्तित्वात आहेत. तेथे आपल्याला नोकरी मिळण्याच्या दृष्टीने शिक्षण मिळते; परंतु व्यक्तीच्या लौकिक विकासासमवेत त्याचा पारलौकिक विकास करून घेणारे एकमेव विद्यापीठ म्हणजे ‘महर्षि अध्यात्म विश्वविद्यालय’ !
या भागात आपण ‘स्वभावदोष-निर्मूलन प्रक्रिया राबवल्याने साधक-कलाकाराला होणारे लाभ आणि ‘स्वभावदोष-निर्मूलनाच्या समवेत गुण-संवर्धन प्रक्रिया कशी राबवावी ?’, हे जाणून घेणार आहोत.
सदर लेखमालेतील ३० एप्रिल या दिवशी प्रसिद्ध झालेल्या लेखात आपण ‘स्वभाव’ आणि ‘स्वभावदोष’ म्हणजे काय ?’,…’ इत्यादी सूत्रे पाहिली. आजच्या लेखात आपण ‘स्वभावदोष-निर्मूलन प्रक्रिया’ कशी राबवावी ?’, हे विस्तृतपणे जाणून घेणार आहोत.
आध्यात्मिक परिभाषेत स्वभावदोष म्हणजे ‘षड्रिपू’ ! सर्वसाधारणपणे व्यक्तीच्या चांगल्या संस्कारांना ‘गुण’ आणि वाईट सवयींना ‘स्वभावदोष’, असे म्हटले जाते. एखाद्याच्या स्वभावामुळे त्या व्यक्तीची स्वतःची किंवा इतरांची हानी होत असेल, तर तो त्या व्यक्तीचा स्वभावदोष झाला,
४ सप्टेंबर २०२५ या दिवसापासून प्रत्येक गुरुवारी चालू झालेल्या लेखमालेत आपण ‘गायन, वादन, नृत्य आणि नाट्य’, या कलांची माहिती घेत आहोत. या कलांच्या सादरीकरणाचा उद्देश काळाच्या प्रभावामुळे पालटत असला, तरी ‘कलेकडे केवळ कला म्हणून न पहाता कलेतून आध्यात्मिक उन्नती कशी साधावी’, हे येथे पाहूया.
ज्याप्रमाणे कलाकार कलेचा अभ्यास प्रतिदिन करतो, त्याप्रमाणे त्याने दैनंदिन साधनेचे प्रयत्नही करायला हवेत. नामजप, प्रार्थना, कृतज्ञता किंवा इतर साधना सातत्याने केल्याने कलाकाराचे मन ईश्वरी अनुसंधानात रहाते…