एम्.डी.एस्. संस्कृत महाविद्यालयाचे अभिनंदन करावे तेवढे थोडे ! सध्या भारतभरात सांस्कृतिक राष्ट्रवादाचे वारे वहात असतांना अशा प्रकारचे भव्य-दिव्य प्रकल्प हाताशी घेणे अत्यंत आवश्यक आहेत.
मराठी भाषा संवर्धन पंधरवड्यानिमित्त राज्यातील प्रत्येक जिल्ह्यात पुस्तकांची जत्रा भरवण्यात येणार आहे. प्रतिवर्षीप्रमाणे १४ ते २८ जानेवारी २०२६ या कालावधीत मराठी भाषा विभागाकडून राज्यात ‘मराठी भाषा संवर्धन पंधरवडा’ साजरा केला जाणार आहे.
‘महाराष्ट्र राष्ट्रभाषा प्रचार समिती’च्या अनौपचारिक बैठकीत शालेय अभ्यासक्रमात तिसरी भाषा म्हणून हिंदी शिकवावी, यासाठी आता पालकांनाही आवाहन करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. हिंदी भाषेच्या प्रचार-प्रसारासाठी हिंदी शिकवणार्या शिक्षकांची भाषा शिकवण्याची चांगली सिद्धता करून घेण्याच्या दृष्टीने उपक्रम आयोजित करण्याचे ठरवण्यात आले.
हिंदीला आपण राष्ट्रभाषा मानतो. तीच भाषा राष्ट्रीय बनू शकते, जी अधिकाधिक संख्येने लोक जाणतात, बोलतात आणि जी शिकायला सोपी असेल.
हिंदी आणि संस्कृत यांच्या विकासासाठी अनुदान दिले जाते, तर देशातील इतर भाषांकडे दुर्लक्ष केले जात आहे. मातृभाषेला शिक्षणाचे माध्यम बनवणारा कायदा असावा.
राज्यातील ७० कोकणी माध्यमांच्या प्राथमिक शाळांपैकी ६ शाळांनी इंग्रजी प्रश्नपत्रिका मागवल्या आहेत; कारण ते शिक्षणाचे माध्यम म्हणून इंग्रजी भाषा वापरतात.
गुजराती, हिंदी, मराठी आणि बंगाली अशा अनेक भाषांची जननी ‘संस्कृत’ आहे. त्यामुळे संस्कृत ही मृत भाषा न समजता काळाप्रमाणे तिचा व्यवहारात उपयोग करावा.
मितेश खापरा यांनी ‘एआय ४ भारत’ नावाचा एक उपक्रम चालू केला आहे. हा उपक्रम भारतीय भाषांमध्ये एआय सुलभ करण्यासाठी ‘ओपन-सोर्स टूल्स्’ आणि ‘डेटासेट’ सिद्ध करतो.
संस्कृत म्हणजे भारताचे हृदय आहे आणि ती विश्वव्यापी होण्याच्या मार्गावर आहे. तिचा अभ्यास प्राथमिक पातळीपासून होऊन सर्व शिक्षण योजनांमध्ये समाविष्ट व्हावा, ही काळाची आवश्यकता आहे.
मराठीच्या या प्रयत्नाविषयी ‘बृहन्महाराष्ट्र मराठी मंडळा’ने कॅडबरीला ‘मंडळ आभारी आहे’, असा प्रतिसाद दिला आहे.