आध्यात्मिक परिभाषेत स्वभावदोष म्हणजे ‘षड्रिपू’ ! सर्वसाधारणपणे व्यक्तीच्या चांगल्या संस्कारांना ‘गुण’ आणि वाईट सवयींना ‘स्वभावदोष’, असे म्हटले जाते. एखाद्याच्या स्वभावामुळे त्या व्यक्तीची स्वतःची किंवा इतरांची हानी होत असेल, तर तो त्या व्यक्तीचा स्वभावदोष झाला,
केवळ एखाद्या वाद्यावर वाजवलेले संगीत ऐकणे आणि नृत्याचे पार्श्वसंगीत म्हणून एखाद्या वाद्यावर वाजवलेले संगीत ऐकणे यांतील भेद
परीक्षेच्या २ आठवड्यांपूर्वी ‘संगीत साधना शिबिरा’शी संबंधित सेवेत व्यस्त असणे, तरीही परीक्षेचा अभ्यास अल्प वेळेत पूर्ण होणे
४ सप्टेंबर २०२५ या दिवसापासून प्रत्येक गुरुवारी चालू झालेल्या लेखमालेत आपण ‘गायन, वादन, नृत्य आणि नाट्य’, या कलांची माहिती घेत आहोत. या कलांच्या सादरीकरणाचा उद्देश काळाच्या प्रभावामुळे पालटत असला, तरी ‘कलेकडे केवळ कला म्हणून न पहाता कलेतून आध्यात्मिक उन्नती कशी साधावी’, हे येथे पाहूया.
ज्याप्रमाणे कलाकार कलेचा अभ्यास प्रतिदिन करतो, त्याप्रमाणे त्याने दैनंदिन साधनेचे प्रयत्नही करायला हवेत. नामजप, प्रार्थना, कृतज्ञता किंवा इतर साधना सातत्याने केल्याने कलाकाराचे मन ईश्वरी अनुसंधानात रहाते…
२२ आणि २३ मार्च २०२६ या कालावधीत महर्षि अध्यात्म विश्वविद्यालयाच्या वतीने ‘संगीताद्वारे आध्यात्मिक उन्नती’ या विषयावर २ दिवस आध्यात्मिक परिसंवादाचे आयोजन रामनाथी, गोवा येथील संशोधन केंद्रामध्ये आयोजित करण्यात आले.
‘जिज्ञासू हा ज्ञानाचा अधिकारी असतो’, असे म्हटले जाते. व्यक्तीच्या मनातील जिज्ञासाच त्याला ज्ञान मिळवण्यास पात्र ठरवते. त्याचप्रमाणे एखाद्या कलाकाराला अथवा कला शिकणार्याला कलेतून ईश्वरप्राप्ती करण्याची इच्छा असल्यास त्याच्यात साधनेची जिज्ञासा हवी.
ज्ञानमार्गी कला-उपासकांचे साधनेचे माध्यम ‘सात्त्विक बुद्धी’ हे असते. या सात्त्विक बुद्धीच्या माध्यमातून ते कलेतील सत्-असत्च्या ज्ञानाचा चांगल्या प्रकारे अभ्यास करू शकतात. ज्ञानमार्गी कला-उपासकावर श्री सरस्वतीदेवीची कृपा असते.
‘कला आणि विद्या हे ईश्वरप्राप्तीसाठीचे साधन बनवून मनुष्य ईश्वरप्राप्तीच्या दिशेने जलद मार्गक्रमण करून या जन्माचे सार्थक करू शकतो’, याविषयीचे मार्गदर्शन महर्षि अध्यात्म विश्वविद्यालयाच्या माध्यमातून करण्यात येते.
४ सप्टेंबर २०२५ या दिवसापासून प्रत्येक गुरुवारी चालू झालेल्या लेखमालेत पुढील काही भागांत आपण ‘गायन, वादन, नृत्य आणि नाट्य’, या कलांचा आध्यात्मिक इतिहास पहाणार आहोत. या लेखात आपण भारतीय कलांच्या निर्मितीविषयी समजून घेऊ.