महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीतील धक्कादायक आणि आश्चर्यजनक लागलेल्या निकालावरून ‘महाराष्ट्र विकास आघाडी’तील (‘मविआ’तील) सर्व घटक पक्षांना वर्ष २०१४ च्या निवडणुकीची आठवण नक्कीच झाली असेल. विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेसने १०३ जागा लढल्या; पण अवघ्या १६ जागा जिंकता आल्या. वर्ष २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकीत नरेंद्र मोदी यांनी ‘काँग्रेसमुक्त भारत’, अशी हाक दिली होती. यानंतर वर्ष २०१९ च्या लोकसभा निवडणुकीत काँग्रेसने देशभरात ५२ जागा जिंकल्या, महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत ४४ जागा जिंकल्या. वर्ष २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत काँग्रेसने ९९ जागा जिंकल्या.
१. काँग्रेस पुन्हा वर्ष २०१४ च्या अवस्थेत !
वर्ष २०१४ च्या निवडणुकीनंतर वर्ष २०१९ आणि वर्ष २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत रसातळाला गेलेली काँग्रेस पुन्हा उभारी घेऊ लागल्याचे चित्र दिसत होते; मात्र यंदाच्या लोकसभा निवडणुकीच्या निकालानंतर काँग्रेसचा खासकरून राहुल गांधी यांचा फाजील आत्मविश्वास वाढला. संसदेत गर्विष्ठ, विधीनिषेधशून्य, असंवेदनशील भाषा वापरून राहुल गांधी यांनी त्यांची संस्कृती दाखवून दिली. परदेशात जाऊन भारताच्या विरोधात भूमिका मांडणे, जात्यंधता करणे, अल्पसंख्यांकांचे लांगूलचालन करणे, भाजप आणि पंतप्रधान मोदी यांच्यावर खोटे आरोप करणे, या राहुल गांधींच्या वर्तवणुकीमुळे वर्ष २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीनंतर ज्या ज्या राज्यात विधानसभा निवडणुका झाल्या, त्यात कर्नाटक अन् तेलंगाणा वगळता कुठेही काँग्रेसची सत्ता आली नाही. हरियाणात दारुण पराभव झाला आणि आता महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेसला पुन्हा वर्ष २०१४ च्या परिस्थितीवर आणून ठेवले आहे.

२. फाजील आत्मविश्वास
काँग्रेसला कायम मोठा भाऊ असल्याची जाणीव होत असते, कितीही पराभव झाला, तरी ‘आम्ही राष्ट्रीय पक्ष आहोत, आमचा तळागाळातील पक्ष आहे’, हा विचार काँग्रेसने वर्ष २०१४ च्या दारुण पराभवानंतरही मनात कायम ठेवला. काँग्रेसची सवय आहे, ‘आम्हाला महत्त्व दिले नाही, तर कुणाची हित होऊ देणार नाही.’ त्यामुळे वर्ष २०१९ च्या लोकसभा आणि सर्व राज्यातील विधानसभा निवडणुकीत प्रादेशिक पक्षांनी एकत्र येण्याची हाक दिली; पण काँग्रेसने जागा वाटपात प्रादेशिक पक्षांना क्षुल्लक महत्त्व दिले. अखेर स्वतंत्र निवडणूक लढवली, त्यामुळे वर्ष २०१९ मध्ये काँग्रेसला पुन्हा पराभव पत्करावा लागला. वर्ष २०२४ मध्ये मात्र काँग्रेसने चूक सुधारत उत्तरप्रदेशसह अन्य राज्यांमध्ये प्रादेशिक पक्षांशी जुळवून घेण्याचा प्रयत्न केला आणि काँग्रेस तरली; पण हरियाणा विधानसभा निवडणुकीत काँग्रेसचा पुन्हा फाजील आत्मविश्वास वाढला आणि काँग्रेस हरियाणात सपाटून हरली. महाराष्ट्राच्या निवडणुकीतही जागा वाटपात मोठ्या भावाच्याच भूमिकेत रहाण्याच्या विचारावर ठाम राहिली. त्यासाठी ‘मविआ’तील घटक पक्षांशी शेवटपर्यंत संघर्ष करत राहिली. हा वाद ‘मविआत फूट पडेल’, इथपर्यंत पोचला होता. इथेही काँग्रेसने ‘आम्हाला महत्त्व दिले नाही, तर कुणाचेही हित होऊ देणार नाही’, अशीच भूमिका ठेवली आणि बंडखोर उभे केले.
३. हिंदु ‘व्होट बँक’ (मतपेढी) कायम
मुसलमानांचे लांगूलचालन करणे, एकगठ्ठा मतांचे आणि जातीय राजकारण करणे या तत्त्वांनुसार काँग्रेसने ७० वर्षे देशावर राज्य केले. त्यासाठी हिंदूंना कायम दुय्यम स्थान दिले. वर्ष २०१४ मध्ये पहिल्यांदा ‘हिंदु व्होट बँक’ सिद्ध झाली आणि काँग्रेसच्या ७० वर्षांच्या राजकारणाचा डोलारा भुईसपाट झाला. वर्ष २०१९ च्या लोकसभा निवडणुकीत राहुल गांधी यांनी नाटकीपणाने हिंदु असल्याचे दाखवण्याचा प्रारंभ केला. त्यांचा हा दिखावा वर्ष २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत लक्षात आला; कारण त्यानंतर राहुल गांधी मुसलमान, दलित, आदिवासी, ओबीसी विरुद्ध भाजप, रा.स्व. संघ असे समीकरण मांडू लागले. मुसलमानांना चुचकारणे आणि जातीगणनाची मागणी करत दुसरीकडे दलित, आदिवासी, ओबीसी यांना भडकवण्याचे धोरण पुढे रेटत राहिले. काँग्रेसने फोडाफोडीचे राजकारण पुन्हा चालू केले; पण ‘वर्ष २०१४ मध्ये सिद्ध झालेली ‘हिंदु व्होट बँक’ आजही अस्तित्वात आहे’, हा संदेश काँग्रेसला वर्ष २०२४ च्या महाराष्ट्र विधानसभा निवडणुकीच्या निकालाने दिला आहे. त्यासाठी ‘बटेंगे तो कटेंगे’ (विभागले गेलो, तर कापले जाऊ) आणि ‘एक है तो सेफ है’ (एकत्र असू, तर सुरक्षित राहू), या संदेशाने केवळ हिंदूंना जागृत करण्याची आवश्यकता होती, ती मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी पूर्ण केली.
– श्री. नित्यानंद भिसे, पनवेल.
(साभार : साप्ताहिक ‘हिंदुस्थान पोस्ट’, मराठी)