जंतरमंतरवरील ‘नौटंकी’ : ‘वोक टूलकिट’चाच आविष्कार !

(टीप : ‘वोक टूलकिट’ म्हणजे प्रस्थापित व्यवस्थेच्या विरोधात कार्यरत यंत्रणा !)

नामवंत अर्थतज्ञ डॉ. क्रिस्टियन निमिट्झ (Dr. Kristian Niemietz) यांनी ‘सोशलिझम : द फेल्ड आयडिया दॅट नेव्हर डाईज’ हे महत्त्वपूर्ण पुस्तक लिहिले आहे. समाजवाद किंवा साम्यवाद या वामपंथी विचारधारा वारंवार पराभूत झाल्या आहेत आणि अयशस्वी ठरल्या आहेत. ही विचारधारा स्वीकारणार्‍या प्रत्येक देशाला अत्याचार आणि अराजक यांचाच सामना करावा लागला. समतेचे स्वप्न कितीही आकर्षक वाटले, तरी वास्तवात त्याचा अर्थ ‘गरिबीचे समान वाटप’ हाच ठरला.

या विचारसरणीविषयी लोकांचा वारंवार भ्रमनिरास झाल्यामुळे साम्यवाद्यांनी हे ओळखले की, यापुढे मार्क्सवाद किंवा समाजवाद या नावाने कुणीही आपल्या विचारांकडे आकर्षित होणार नाही. यासाठी त्यांनी त्यांच्या घातक आणि अराजकतावादी विचारांना सामाजिक न्याय, स्त्रीवाद, पर्यावरणवाद, सर्वसमावेशकता अन् बहुसांस्कृतिकता या आकर्षक नावांनी ‘रिपॅकेज’ (पुनर्संघटित) केले. हा होता मार्क्सवादाचा नवा अवतार ‘सांस्कृतिक मार्क्सवाद किंवा वोकिझम’. या नव्या ‘पॅकेजिंग’ला लोकांच्या गळी उतरवण्यासाठी त्यांनी नवी कार्यपद्धतही विकसित केली. या टूलकिट्स बरहुकूम ‘झुरळ (कॉकरोच) आंदोलन’ कसे चालू आहे, हे पाहिले की, जंतरमंतरवर नेमके काय आणि ते कशासाठी चालले, याची स्पष्ट कल्पना येते.

प्रसिद्ध लेखक : श्री. अभिजित जोग, पुणे.

१. साम्यवाद्यांची खेळी : जनतेच्या मनात भ्रम

संविधानिक मार्गाने निवडणुकांमध्ये विजय मिळवून आपण कधीही सत्ता मिळवू शकत नाही, हे ध्यानात आलेल्या साम्यवाद्यांनी ‘अल्टर्नेटिव्ह पॉलिटिक्स’ (पर्यायी राजकारण) ही संकल्पना विकसित केली आहे. यानुसार राजकीय पक्ष, निवडणूक आयोग आणि न्यायव्यवस्था या सगळ्या संविधानिक संस्थांवर लोकांचा तीळमात्रही विश्वास उरू नये, असे प्रयत्न केले जातात. त्यांच्या जागी ‘ॲक्टिव्हिस्ट्स’ (सामाजिक कार्यकर्ते) आणि ‘एन्.जी.ओ.’ (स्वयंसेवी संस्था) यांची प्रतिष्ठापना केली जाते. ‘हेच आपले भाग्यविधाते आहेत’, असा भ्रम जनतेच्या मनात निर्माण केला जातो. यासाठी काही व्यक्तींना हेरून त्यांना ‘मॅगेसेसे’सारखे पुरस्कार देऊन त्यांचे महिमामंडन केले जाते. केजरीवाल यांची अशीच प्रतिमा निर्मिती करण्यात आली. आता त्यांनी राजकीय पक्षच काढल्यामुळे त्यांच्याच तालमीत सिद्ध झालेल्या दीपकेला पुढे करण्यात आले आहे. येत्या काही दिवसांत दीपकेला ‘मॅगेसेसे’ पुरस्कार किंवा वांगचुकला ‘नोबेल’ पुरस्कार मिळाला, तर आश्चर्य वाटून घेऊ नका !

‘नाम रहेगा अल्ला का’ असली गाणी, ‘मेरा जेंडर मेरी मर्जी’ (माझे लिंग माझी इच्छा), ‘उमर खालीद, शरजील इमाम झिंदाबाद’ असल्या घोषणा दिल्या जाऊ लागल्या.

‘नीट’ प्रश्नपत्रिका फुटणे, धर्मेंद्र प्रधान यांचे त्यागपत्र मागणे, विद्यार्थ्यांचे भवितव्य यांविषयी आंदोलनकर्त्यांना काहीही देणे-घेणे नसून त्याच्या आडून ‘इस्लामो-लेफ्टिस्ट वोक अजेंडा’ (इस्लामी-साम्यवादी जे प्रस्थापित व्यवस्थेविरोधात कार्यसूचीप्रमाणे कार्य करतात), हाच त्यांचा खरा उद्देश आहे, हे स्पष्ट झाले (आणि याला वांगचुकने विरोध केल्याचेही दिसले नाही).

– श्री. अभिजित जोग

२. साम्यवाद्यांचा अराजक पसरवण्याचा ‘अजेंडा’ उघड !

‘वोक टूलकिट’चा आणखी एक पैलू, म्हणजे ज्यांच्याविषयी सहज सहानुभूती निर्माण होईल, अशा गटांना पुढे करून त्यांच्या आडून स्वतःचा घातक आणि अराजकतावादी ‘अजेंडा’ (कार्यसूची) पुढे रेटायचा. यासाठी शेतकरी, वृद्ध महिला, लहान मुले आणि विद्यार्थी यांच्या गटांना पुढे करून आंदोलने कशी केली जातात, याचा अनुभव देशाने मोदी सरकारच्या काळात वारंवार घेतला आहे. या वेळी ‘नीट’ची (राष्ट्रीय पात्रता परीक्षेची) प्रश्नपत्रिका उघड झाल्यामुळे विद्यार्थ्यांना खरोखरच कमालीची गैरसोय आणि मनस्ताप सहन करावा लागला. या विद्यार्थ्यांविषयी देशात असलेल्या सहानुभूतीचा लाभ घेऊन मोठे अराजक निर्माण करता येईल, या आशेने ‘कॉकरोच जनता पक्षा’चे आंदोलन मोठा गाजावाजा करून चालू करण्यात आले; पण या आंदोलनाला फारसा जनाधार लाभला नाही. त्यात सरकारने ‘नीट’ परीक्षा पुन्हा घेतली, जी निर्विघ्नपणे पार पडून ११ लाख २१ सहस्र विद्यार्थी उत्तीर्ण झाले. यावर्षी वैद्यकीय महाविद्यालयांमध्ये उपलब्ध असलेल्या जागांची संख्या १ लाख ३७ सहस्र इतकी आहे, जी वर्ष २०१४ मधील ५१ सहस्र जागांच्या तुलनेत तब्बल १६६.७ टक्के इतकी अधिक आहे. अशा प्रकारे उरलासुरला प्रतिसादही संपल्यामुळे ‘विद्यार्थ्यांवरील अन्यायाला विरोध’ हा मुखवटा गळून पडला आणि साम्यवाद्यांचा  खरा ‘अजेंडा’ उघडा पडला.

३. आंदोलनातील हिंदुविरोधी अजेंडा उघड

‘काश्मीर हा भारताचा भाग कधीच नव्हता आणि नाही’, हे बरळणार्‍या अरुंधती रॉय, कसाबसाठी दयेचा अर्ज प्रविष्ट करणारे कॉलिन गोन्साल्विस, याकूब अब्दुल रझाकसाठी मध्यरात्री सर्वाेच्च न्यायालयाचे दरवाजे उघडायला लावणारे प्रशांत भूषण, प्रभु श्रीरामाची कुचेष्टा करणारा कुणाल कामरा असले लोक जंतरमंतरवरील विचारमंचावर झळकू लागले.

अशा प्रकारे बारगळलेल्या आंदोलनात जीव ओतण्याचा केविलवाणा प्रयत्न म्हणून वांगचुकना उपोषणाला बसवण्यात आले. विद्यार्थ्यांविषयीची सहानुभूतीही आंदोलनाला बळ देत नाही म्हटल्यावर ‘पर्यावरणवादी शास्त्रज्ञाने’ स्वतःचा जीव पणाला लावला आहे, असे वातावरण निर्माण करून या आंदोलनाला पाठिंबा न देणे, ही असंवेदनशीलता असल्याची अपराधीत्वाची भावना लादण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

४. वांगचुक प्रकरणात ‘वोक टूलकिट’चा हातखंडा खेळ

नैतिकतेची अशी रेघ आखायची की, तिच्या योग्य बाजूला असण्यासाठी वोक विचारांना पाठिंबा देणे अपरिहार्यच ठरते. अन्यथा तुम्ही वैचारिक विरोधकच नाही, तर एक ‘वाईट’, असंवेदनशील, ‘फॅसिस्ट’ व्यक्ती आहात, असे दडपण निर्माण करून विरोधकांना ‘डीह्युमनाईझ’ (अमानुषीकरण) केले जाते. हा ‘वोक टूलकिट’चा हातखंडा खेळ आहे. तोच या प्रकरणात आता खेळला जात आहे.

या खेळाला भुलण्याची काहीच आवश्यकता नाही; कारण विद्यार्थ्यांच्या हिताचा या आंदोलनाशी काहीही संबंध नाही, तसेच वांगचुकवर ‘फॅसिस्ट’ मोदी सरकारने नव्हे, तर ‘लोकशाहीवादी’ यूपीए सरकारने भ्रष्टाचार आणि देशविरोधी कारवायांचे ठोस आरोप केलेले असल्यामुळे सरकारवर नैतिक दडपण आणण्याचे कुठलेही अधिष्ठान त्याच्याकडे नाही. लडाखमध्ये हिंसक दंगली भडकवून ४ तरुणांच्या मृत्यूसाठी उत्तरदायी असलेल्या या व्यक्तीच्या आमिषांना फसून सरकारने काही निर्णय घ्यावा, ही अपेक्षा चुकीची आहे.

शिक्षण क्षेत्रात सकारात्मक पालट घडवणे अत्यावश्यक आहे, हे खरेच आहे; पण त्यासाठी अराजकतावादी आंदोलन चालू करण्याचा आटापिटा करण्यापेक्षा सकारात्मक चर्चा आणि विचारमंथन आवश्यक आहे. त्यासाठी हेतू आणि नियत साफ असलेल्या तज्ञांशी सरकारने नक्की संवाद चालू करावा. पंतप्रधानांना शिवीगाळ करणे, हिंदु श्रद्धांची कुचेष्टा करणे, काश्मीरला भारतापासून तोडण्याची भाषा करणे, ‘भारताचा नेपाळ करू’, अशा धमक्या देणे, ‘नाम रहेगा अल्ला का’ अशा गर्जना करणे… याचा विद्यार्थ्यांचे हित वा शिक्षण क्षेत्रातील सकारात्मक पालट यांच्याशी काहीही संबंध नाही.

न्यायालयाच्या आदेशानुसार वांगचुकला रुग्णालयात भरती करून सरकारने ही नौटंकी (नाटक) थांबवली, हे योग्यच झाले.

– श्री. अभिजित जोग, प्रसिद्ध लेखक, पुणे.