सच्चिदानंद परब्रह्म डॉ. जयंत आठवले यांनी निर्मिलेला साधनामार्ग गुरुकृपायोग !

हिंदु संस्कृतीच्या महानतेतील एक रत्नजडित कोंदण म्हणजे ‘गुरु-शिष्य परंपरा’ !

‘वसिष्ठऋषि-श्रीराम’, ‘सांदीपनिऋषि-श्रीकृष्ण’, ‘आर्य चाणक्य-चंद्रगुप्त’ ही आदर्श गुरु-शिष्यांची उदाहरणे आहेत. गुरु आणि शिष्य हे दोन दिव्यांप्रमाणे असतात. तेलवात नसलेला दिवा १०० वेळा जरी प्रकाशमान दिव्याजवळ गेला, तरी तो प्रकाशत नाही. शिष्याच्या दिव्यातील ही तेलवात म्हणजे त्याची निष्ठा, श्रद्धा अन् भक्ती.

(संदर्भ : सनातनचा ग्रंथ ‘गुरूंचे महत्त्व, प्रकार आणि गुरुमंत्र’)

गुरुकृपा कार्य कशी करते ?

‘संकल्प’ आणि ‘अस्तित्व’ या दोन प्रकारांनी गुरुकृपा कार्य करते.

१. संकल्प (सूक्ष्मतम)

‘एखादी गोष्ट घडो’ एवढाच विचार एखाद्या उन्नतांच्या मनात आला, तर ती गोष्ट घडते. याशिवाय त्यांना दुसरे काही एक करावे लागत नाही. ८० टक्क्यांहून अधिक आध्यात्मिक पातळी असलेल्या उन्नतांच्या संदर्भात ते शक्य होते. ‘शिष्याची आध्यात्मिक उन्नती होवो’, असा संकल्प गुरूंच्या मनात आला की, मगच शिष्याची खरी उन्नती होते. यालाच ‘गुरुकृपा’ म्हणतात.

२. अस्तित्व (सूक्ष्मातीसूक्ष्म)

या अंतिम टप्प्यात मनात संकल्पही करावा लागत नाही. गुरूंच्या नुसत्या अस्तित्वाने, सान्निध्याने किंवा सत्संगाने शिष्याची साधना आणि उन्नती आपोआप होते.

हे मजचिस्तव जाहले । परि म्यां नाहीं केलें ।
ऐसें जेणें जाणितलें । तो सुटला गा ।।

– श्री भावार्थदीपिका (श्री ज्ञानेश्वरी) ४:८१

अर्थ आणि भावार्थ : हे माझ्यामुळे झाले; पण मी केले नाही. हे ज्याने ओळखले, तो जन्म-मृत्यूच्या चक्रातून सुटला. यातील ‘मजचिस्तव जाहले’ (माझ्यामुळे झाले), म्हणजे माझ्या अस्तित्वामुळे झाले, यातील ‘मी’पण हे परमेश्वराचे आहे; तर ‘म्यां नाही केलें’ (मी केले नाही), म्हणजे कर्तेपण माझ्याकडे नाही. याचे एक सुंदर उदाहरण म्हणजे सूर्य उगवतो, तेव्हा सर्व जण उठतात, फुले उमलतात वगैरे. हे केवळ सूर्याच्या अस्तित्वाने होते. सूर्य कोणाला सांगत नाही की ‘उठा’ किंवा फुलांना सांगत नाही की ‘उमला’. ९० टक्क्यांहून अधिक पातळीच्या गुरूंचे कार्य या पद्धतीचे असते.

(संदर्भ : सनातनचा ग्रंथ ‘गुरुकृपायोग’)
(संदर्भ : सनातनचा ग्रंथ ‘गुरूंचे महत्त्व, प्रकार आणि गुरुमंत्र’)

गुरुकृपेचे सर्वांगीण महत्त्व !

‘समजा, मला तुम्ही गुरु मानले; मग तुम्ही जरी मला सोडले, तरी मी तुम्हाला कधीच टाकून देणार नाही. हे आश्वासन सर्वांपुरते आहे. वाघाच्या जबड्यात सापडलेले श्वापद ज्याप्रमाणे सोडले जात नाही, त्याचप्रमाणे ज्याच्यावर गुरूने कृपा केली, तो मोक्षाला जाईपर्यंत गुरु त्याला केव्हाही सोडून देत नाहीत. शिष्य जर नरकात जात असेल, तर भगवान (म्हणजे मी रमण) तुमच्या पाठोपाठ जाऊन तुम्हाला परत घेऊन येतील. गुरु आतही आहे आणि बाहेरही आहे. तुम्ही अंतर्मुख व्हावे, अशी परिस्थिती गुरु निर्माण करतो. तुम्हाला आत्म्याकडे, म्हणजेच ब्रह्माकडे ओढावे म्हणून गुरु आतही म्हणजे हृदयात सिद्धता करत असतो. मी मौनानेच उपदेश देतो. तुम्ही मला अनन्य व्हा, म्हणजे मी तुमच्या मनावर मनोनाशापर्यंत नियंत्रण ठेवीन. तुम्ही स्वस्थ रहा. भगवान (रमण) योग्य काय असेल ते करतील. मला पूर्ण शरण येणे, हे तुम्ही करा आणि दुसरे सर्व मजवर सोपवा. – श्री रमण महर्षी

(‘शिष्यासाठी गुरु नरकातही जातील’, हे शिष्याला मानसिक आधार वाटावा, या दृष्टीने महर्षींनी सांगितले आहे. गुरु शिष्याकडून नरकात जाण्याएवढी चूक होऊ देत नाहीत; मात्र त्याने तशी केली, तर त्याच्या चुकीचे प्रायश्चित्त त्याला भोगू देतात.)

(संदर्भ : सनातनचा ग्रंथ ‘गुरूंचे महत्त्व, प्रकार आणि गुरुमंत्र’)