SANATAN PRABHAT EXCLUSIVE : राज्यात माहिती-तंत्रज्ञानाशी संबंधित इंग्रजी शब्दांसाठी पर्यायी मराठी परिभाषा कोश नाही !

श्री. प्रीतम नाचणकर, विशेष प्रतिनिधी, दैनिक सनातन प्रभात, मुंबई

मुंबई, २ जुलै (वार्ता.) – सध्याचा काळ माहिती-तंत्रज्ञानाचा आहे. याचे महत्त्व लक्षात घेऊन महाराष्ट्र सरकारने एप्रिल २०२६ पासून ‘माहिती आणि तंत्रज्ञान’ या स्वतंत्र विभागाची स्थापना केली; परंतु अनेक वर्षे झाली, तरी माहिती-तंत्रज्ञानाशी संबंधित अनेक इंग्रजी शब्दांसाठी पर्यायी मराठी परिभाषा कोश अस्तित्वात नाही. परिणामी आजही सरकारच्या दैनंदिन कामकाजात माहिती-तंत्रज्ञानाशी संबंधित ‘डाऊनलोड’, ‘अपलोड’, ‘फोल्डर’, ‘सायबर’, असे शेकडो इंग्रजी शब्द सर्रास वापरले जात आहेत. या परिभाषा कोशाची निर्मिती झाल्यास माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्रातील परकीय शब्दांसाठी मराठी भाषेतील दर्जेदार शब्द वापरता येऊ शकतील. यातून मराठी भाषा अधिक समृद्ध होईल. त्यामुळे या परिभाषा कोशाच्या निर्मितीला मराठी भाषा विभाग अर्थात् महाराष्ट्र सरकारने प्राधान्य देणे अपेक्षित आहे.

Sanatan Prabhat Exclusive | Maharashtra Has No Marathi IT Glossary!

Despite extensive use of information technology in government administration, Maharashtra has no standardised Marathi glossary for IT-related English terms.

Chhatrapati Shivaji Maharaj created the Rajyabhasha… pic.twitter.com/rPpTq3xeCc

— Sanatan Prabhat (@SanatanPrabhat) July 2, 2026

आधुनिकतेमुळे मागील काही वर्षांत माहिती-तंत्रज्ञान क्षेत्रात अनेक उपकरणे आणि सेवा यांची निर्मिती झाली. ही निर्मिती युरोपीय देशांत झाली असल्यामुळे त्यांची नावे इंग्रजीत आहेत. या तंत्रज्ञानाचा वापर भारतामध्येही होऊ लागल्यावर प्रत्येक राज्याने त्यासाठी आपापाल्या भाषेतील पर्यायी शब्दांची निर्मिती करणे आवश्यक आहे, तसे महाराष्ट्रातही त्याची मराठीत निर्मिती होणे आवश्यक आहे. या शब्दांना एकतर पर्यायी मराठी शब्द अस्तित्वातच नाहीत किंवा जे पर्यायी मराठी शब्द वापरले जातात, ते प्रचलित नाहीत. राज्यशासनाने अशा शब्दांचा परिभाषा कोश सिद्ध केल्यास त्या शब्दांना राज्यमान्यता प्राप्त होईल आणि शासनाच्या कामकाजात अन् कालांतराने समाजामध्येही हे मराठी शब्द प्रचलित होतील.

आतापर्यंत ३८ परिभाषा कोशांची निर्मिती !

विविध क्षेत्रांतील शब्दांची सूची करून ‘मराठी परिभाषा कोशा’ची निर्मिती करण्याचे महत्त्वाचे काम भाषा संचालनालयाकडून केले जाते. मराठी भाषा विभागाचा हा अत्यंत महत्त्वाचा; परंतु दुर्लक्षित विभाग आहे. भारताच्या राज्यघटनेपासून ते विधीमंडळातील कायदे, विधेयके, राज्यपालांचे भाषण आदी महत्त्वाच्या शासकीय इंग्रजी लिखाणाचे सोप्या आणि सुलभ मराठी भाषेत भाषांतर करण्याचे काम भाषा संचालनालयाकडून केले जाते. आतापर्यंत या विभागाने कृषीशास्त्र, रसायनशास्त्र, संख्याशास्त्र, ग्रंथालयशास्त्र, धातूशास्त्र, गणितशास्त्र, शिक्षणशास्त्र आदी विविध क्षेत्रांतील ३८ परिभाषा कोशांची निर्मिती केली आहे.

सरकारी कामकाजात माहिती-तंत्रज्ञानाशी संबंधित इंग्रजी शब्दांचा सर्रास वापर !

हार्डवेअर, हार्डडिस्क, मदरबोर्ड, कीबोर्ड, माऊस, स्कॅनर, ब्राऊझर, डोमेन, वाय-फाय, हॉटस्पॉट, डाऊनलोड, अपलोड, राऊटर, अँटीव्हायरस, सायबर, फोल्डर, प्रॉम्प्ट, ईमेल, व्हिडिओ कॉल, व्हिडिओ कॉन्फरन्स, क्यू.आर्.कोड, असे माहिती आणि तंत्रज्ञान क्षेत्रातील शेकडो शब्द शासकीय कामकाजात वापरले जात आहेत.