ಮಂದಿರ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು !

ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಅರ್ಚಕರು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಹಾಯಕರು ಮಾತ್ರ ಸಾಕಾಗುತ್ತಿದ್ದರು; ಆದರೆ ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ, ಸಮಾಜದ ದೇವತೆಗಳ ಪ್ರತೀಕಗಳಾದ ಈ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಜನಸಂದಣಿ ಸೇರುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಈ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಬಂದು ದರ್ಶನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ದಾನಧರ್ಮವನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅನೇಕ ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನ್ನಸಂತರ್ಪಣೆ ನಡೆಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಡವರಿಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಶಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ, ದೇವಾಲಯಗಳು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ಅವು ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸುವ ಮತ್ತು ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವ ಕೇಂದ್ರಗಳಾಗಿವೆ. ಆಧುನಿಕ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಲು ಕೆಲವು ವಿಷಯಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ದಾನಧರ್ಮವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ವಿನಿಯೋಗಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅದರ ಸರಿಯಾದ ಲೆಕ್ಕಪತ್ರವನ್ನು ಇಡುವುದು ಸಹ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ.

ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ ಬರುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಸೌಕರ್ಯಗಳು ದೊರೆಯ ಬೇಕು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಅಪಾರ ಜನಸಂದಣಿಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಲು, ಜನಸಂದಣಿಯ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಗುವುದು ಅವಶ್ಯಕವಾಗಿದೆ. ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದಾಗಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ‘ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಭಾರತೀಯ ಪರಂಪರೆ, ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಕೇಂದ್ರಗಳೆಂದರೆ ದೇವಾಲಯಗಳು ! ಇದರಿಂದಾಗಿಯೇ, ‘ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯವು ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರದೆ, ಅದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವ ಸಾಧನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಾಲಯದ ನಿರ್ವಹಣೆಯು ಸರ್ವಸಮಾವೇಶಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ, ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ. ಈ ಕಾರಣದಿಂದ ದೇವಾಲಯಗಳು ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಷಯಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧಿಸಿವೆ.

– ಡಾ. ಮೇಧಾ ಕಾನೇಟ್ಕರ್, ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ, ಸಿ.ಪಿ. ಬೇರಾರ್ ಮಹಾವಿದ್ಯಾಲಯ, ನಾಗಪುರ (ಸೌಜನ್ಯ: ದೀಪಾವಳಿ, ಮಂದಿರ ವಿಶೇಷಾಂಕ ೨೦೨೪)