ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ನದಿಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ !

ಕೊಲ್ಲಾಪುರ – ಕೊಲ್ಲಾಪುರದ ಮೂರುವರೆ ಶಕ್ತಿಪೀಠಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಶ್ರೀ ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮಿ ದೇವಿಯ ಶಕ್ತಿಪೀಠವಿರುವ ನಗರದ ಪಂಚಗಂಗಾ ನದಿ, ವಾರಕರಿಗಳಿಗೆ ಪವಿತ್ರವಾದ ಪಂಢರಪುರದ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ ಮತ್ತು ಆಳಂದಿಯ ಇಂದ್ರಾಯಣಿ, ಪುಣೆಯ ಮುಳಾ-ಮುಠಾ ನದಿ, ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕುಂಭಮೇಳ ನಡೆಯಲಿರುವ ನಾಸಿಕ್‌ ನ ಗೋದಾವರಿ ಸೇರಿದಂತೆ ರಾಜ್ಯದ ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರಗಳ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ನದಿಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿವೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ರಾಜ್ಯದ ೫೩ ನದಿಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಜರ್ಜರಿತವಾಗಿವೆ. ನಗರಗಳು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಗಳ ಕೊಳಚೆ ನೀರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸದೆ ನೇರವಾಗಿ ನದಿಗೆ ಬಿಡುವುದು, ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸದೆ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಕೊಳಚೆ ನೀರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ನದಿಗೆ ಹರಿಸುವುದು ಸೇರಿದಂತೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ಈ ಅಕ್ರಮಗಳ ಮೇಲೆ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಆಡಳಿತವು ಕೇವಲ ತೋರಿಕೆಗಾಗಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿದ್ದರಿಂದ ನದಿಗಳು ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿವೆ.

೨೦೨೫ರ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ೯೦ ಕೋಟಿ ಲೀಟರ್ ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಶೇ. ೫೦ ಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸದೆ ನೇರವಾಗಿ ನದಿಗೆ ಬಿಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಳಂದಿಯ ಇಂದ್ರಾಯಣಿ ನದಿ ಎಷ್ಟು ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದರೆ, ವಾರಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಾರಕರಿಗಳು ‘ಈ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬಾರದು, ಇದರಿಂದ ಚರ್ಮರೋಗಗಳು ಬರಬಹುದು’ ಎಂಬ ಫಲಕಗಳನ್ನು ಪುರಸಭೆ ಆಡಳಿತವು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿನ ವಿಷಯ ಮತ್ತೊಂದಿರಲಾರದು!

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮಹತ್ವದ ನದಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಪಂಚಗಂಗಾ ಶುದ್ಧೀಕರಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಲ್ಲ!

ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ನಗರಕ್ಕೆ ವರದಾಯಿನಿಯಾಗಿರುವ ಮತ್ತು ೫ ನದಿಗಳು ಸೇರಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿರುವ ಪಂಚಗಂಗಾ ನದಿಗೆ ನಗರದ ಪ್ರಮುಖ ಚರಂಡಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ ಸೇರುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕೊಲ್ಲಾಪುರ ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿದಿನ ೧೧೦೦ ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್ ಸಂಸ್ಕರಿಸದ ನೀರು ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ೧೭೦ ಲಕ್ಷ ಲೀಟರ್‌ ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಸಂಸ್ಕರಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ನೇರವಾಗಿ ನದಿಯನ್ನು ಸೇರುತ್ತಿದೆ. ನಗರದ ವಿವಿಧ ಚರಂಡಿಗಳ ನೀರನ್ನು ಶುದ್ಧೀಕರಿಸುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ, ಅಶುದ್ಧ ನೀರು ನೇರವಾಗಿ ನದಿಗೆ ಸೇರಿ ನಾಗರಿಕರ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜಲಚರಗಳ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ತೇರವಾಡದ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಸೇರಿದಂತೆ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೀನುಗಳು ಸಾವನ್ನಪ್ಪುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಕಾಳಜಿಯಿಲ್ಲ. ಅವರು ಎಂದಿನಂತೆ ‘ದೂಷಿತ’ ನೀರಿನ ಮಾದರಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾರೆ; ಕಾಗದದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಈ ನದಿಯ ಮಾಲಿನ್ಯದ ಹೊಣೆಯನ್ನು ಮಹಾನಗರ ಪಾಲಿಕೆ ಆಡಳಿತ ಮತ್ತು ಮಾಲಿನ್ಯ ನಿಯಂತ್ರಣ ಮಂಡಳಿಯು ಯಾವಾಗಲೂ ಶ್ರೀ ಗಣೇಶ ಮೂರ್ತಿ ವಿಸರ್ಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸುತ್ತವೆ.

ವಾರಕರಿಗಳ ಶ್ರದ್ಧೆಯೊಂದಿಗೆ ಚೆಲ್ಲಾಟ!

ಆಳಂದಿಯ ಇಂದ್ರಾಯಣಿ ನದಿಯು ವರ್ಷದ ಬಹುತೇಕ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ಜಲಸಸ್ಯಗಳಿಂದ (ಜಲಪರ್ಣಿ) ಆವೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬರುವ ಬಿಳಿ ನೊರೆ ಮತ್ತು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಂದ ಸಂಸ್ಕರಿಸದೆ ಸೇರುವ ಕೊಳಚೆ ನೀರು ಈಗ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ! ಇಂದ್ರಾಯಣಿ ನದಿಯ ಸ್ವಚ್ಛತೆಗಾಗಿ ಹಲವಾರು ಸಭೆಗಳು ನಡೆದವು, ಘೋಷಣೆಗಳಾದವು; ಆದರೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಕಾಗದದ ಮೇಲೆಯೇ ಉಳಿದವು. ೨೦೧೭ ರಲ್ಲಿ ‘ನಮಾಮಿ ಚಂದ್ರಭಾಗಾ’ ಘೋಷಣೆಯಾಯಿತು. ಸುಮಾರು ೧೧೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಯಿತು. ಪುಣೆ, ಸಾತಾರಾ, ಸೋಲಾಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಗಳು ಜಂಟಿಯಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದವು; ಆದರೆ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಮುಂದೆ ಏನೂ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ. ಪಂಢರಪುರದ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿ ಈಗ ಅತಿಕ್ರಮಣದೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ರಮ ಮರಳುಗಾರಿಕೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಪುಣೆಯ ಮುಳಾ-ಮುಠಾ ನದಿಯ ಸ್ಥಿತಿ ಎಷ್ಟು ಹದಗೆಟ್ಟಿದೆ ಎಂದರೆ, ನದಿಯ ನೀರು ಕಡುಗಪ್ಪಾಗಿದ್ದು, ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಲಿಡಲೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನುಷ್ಯ ಹೆದರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಎಲ್ಲದರ ಮೇಲೆ ಈಗ ಸರಕಾರ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತ ಎರಡೂ ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದು, ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಕೃತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ ಮಾತ್ರ ಈ ನದಿಗಳು ಮಾಲಿನ್ಯದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.