ಮೊರಗಾಂವ್‌ನ ಶ್ರೀ ಮಯೂರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಾಚೀನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಾಸನ ಪತ್ತೆ!

ಪುಣೆ : ಮೊರಗಾಂವ್‌ನ ಶ್ರೀ ಮಯೂರೇಶ್ವರ ಗಣಪತಿ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮತ್ತು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ನಿಧಿಯೊಂದು ಬೆಳಕಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ನಿರ್ದೇಶನಾಲಯದ ವತಿಯಿಂದ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಕಾರ್ಯದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಎರಡು ಪ್ರಾಚೀನ ‘ತಾಮ್ರಪಟ’ (ತಾಮ್ರದ ಪಟ್ಟಿಗಳ ಮೇಲಿನ ಶಾಸನಗಳು) ಪತ್ತೆಯಾಗಿವೆ. ಅಷ್ಟವಿನಾಯಕ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಂದಲೇ ನೇರವಾಗಿ ತಾಮ್ರಪಟಗಳು ಅಥವಾ ಶಾಸನಗಳು ಸಿಕ್ಕಿರುವುದು ಇದೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಯಾಗಿದೆ.

ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯ ಸಹಾಯಕ ನಿರ್ದೇಶಕರಾದ ವಿಲಾಸ್ ವಾಹಾಣೆ ಅವರು ನೀಡಿದ ಮಾಹಿತಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರದ 148 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ‘ಅಷ್ಟವಿನಾಯಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ’ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಸದ್ಯ ಮೊರಗಾಂವ್ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮುಖ್ಯ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಗಳ ಮೂರ್ತಿಯ ಸುತ್ತಲೂ ನಂತರದ ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಗ್ರಾನೈಟ್, ಆಧುನಿಕ ಅಮೃತಶಿಲೆ (ಮಾರ್ಬಲ್) ಮತ್ತು ತಾಮ್ರ-ಕಂಸದ ಪ್ರಭಾವಳಿಯನ್ನು (ತೇಜೋಮಂಡಲ/ಅಲಂಕಾರಿಕ ಕಮಾನು) ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ತೆಗೆಯುವ ಕೆಲಸ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಆಧುನಿಕ ಆವರಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಅದರ ಹಿಂದೆ ಅಡಗಿದ್ದ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೂಲ, ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲ್ಲಿನ ಕಮಾನು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು. ಈ ಕಲ್ಲಿನ ಕಮಾನುಗಳ ಒಳಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದ್ದ ಎರಡು ಪ್ರಾಚೀನ ಶಾಸನಗಳು ತಜ್ಞರ ತಂಡಕ್ಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿವೆ.

ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿನ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಉಲ್ಲೇಖ ಮತ್ತು ಕಾಲಾವಧಿ!

ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಅವಲೋಕನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಪತ್ತೆಯಾದ ಎರಡು ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶಾಸನದ ಮೇಲೆ ಶಕೆ 1547 (ವರ್ಷ 1625) ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯ ಶಾಸನದ ಮೇಲೆ ಶಕೆ 1632 (ವರ್ಷ 1710) ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಲಾವಧಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಶಾಸನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಈ ಕೆಳಗಿನ ವಿಷಯಗಳ ಉಲ್ಲೇಖಗಳಿವೆ!

ದೇವಸ್ಥಾನದ ಮೂಲ ನಿರ್ಮಾಣ, ನವೀಕರಣ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಕಾಲಘಟ್ಟಗಳಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಹಾಗೂ ರಾಜರು ನೀಡಿದ ದೇಣಿಗೆಗಳ ವಿವರವಾದ ದಾಖಲೆ. ಪುಣೆ ಸಮೀಪದ ಚಿಂಚವಡದ ಗಾಣಪತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಮೋರಯಾ ಗೋಸಾವಿ ಅವರ ಸಮಾಧಿ ಮಂದಿರದ ಮೂಲ ರಚನೆ ಮತ್ತು ವಿಸ್ತರಣೆಯ ನೇರ ಉಲ್ಲೇಖ. ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಶಿಲ್ಪಿ ನಾರಾಯಣದೇವ್ ಮತ್ತು ಅವರ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಕೌಶಲ್ಯದ ಗೌರವಪೂರ್ವಕ ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ.

ಗಾಣಪತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಾಚೀನತೆ ಸಾಬೀತಾಗಲಿದೆ

ಪುಣೆಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಇತಿಹಾಸ ತಜ್ಞರು ಮತ್ತು ‘ಭಾರತ ಇತಿಹಾಸ ಸಂಶೋಧಕ ಮಂಡಳ’ದ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯಾದ ಪಾಂಡುರಂಗ ಬಲಕವಡೆ ಅವರು ಈ ಆವಿಷ್ಕಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸ್ವಾಗತಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಶಾಸನಗಳು ಇತಿಹಾಸದ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಮತ್ತು ಸಮಕಾಲೀನ ಲಿಖಿತ ದಾಖಲೆಗಳಾಗಿವೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಘಟನೆ ನಡೆದ ಕಾಲದಲ್ಲೇ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೆತ್ತಲಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಶ್ರೀ ಮಯೂರೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಗರ್ಭಗುಡಿಯಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿರುವ ಈ ಪುರಾವೆಗಳು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಮತ್ತು ಗಾಣಪತ್ಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಧಾರ್ಮಿಕ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಲಿವೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಕಾಲ ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸದ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣ!

ಪುಣೆಯ ಪೇಶ್ವೆಗಳು ಗಣಪತಿಯ ಭಕ್ತರಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಮೊರಗಾಂವ್‌ನ ಪ್ರಸ್ತುತ ದೇವಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪೇಶ್ವೆಗಳ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿತ್ತು. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಹೊಸ ಆವಿಷ್ಕಾರದಿಂದಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಕಾಲವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಹಿಂದಕ್ಕೆ, ಅಂದರೆ ಮರಾಠಾ ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೇಶ್ವೆಗಳು 1713 ರ ನಂತರವಷ್ಟೇ ಮರಾಠಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿ ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ.

ಪರಿಸರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ

ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವ 148 ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ವಿಶೇಷ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಅಭಿಯಾನದ ‘ಅಷ್ಟವಿನಾಯಕ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯೋಜನೆ’ಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ 8 ಸ್ವಯಂಭೂ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ಪೈಕಿ 7 ದೇವಸ್ಥಾನಗಳ ರೂಪಾಂತರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮೊರಗಾಂವ್, ಸಿದ್ಧಟೇಕ್, ಪಾಲಿ, ಮಹಡ್, ಥೇವುರ್, ಓಝರ್ ಮತ್ತು ರಂಜಣಗಾಂವ್ ದೇವಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ರೂಪಾಂತರ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿವೆ. ಜುನ್ನರ್ ಬಳಿಯ ಲೆನ್ಯಾದ್ರಿ ದೇವಸ್ಥಾನವು ಬೆಟ್ಟದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಅದು ‘ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ’ಯ (ASI) ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುವುದರಿಂದ ಈ ಅಭಿಯಾನದಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟವಿನಾಯಕ ಯಾತ್ರೆಯು ಮೊರಗಾಂವ್‌ನಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿ ಅಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ, ಈ ಪರಿಸರದ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಲಿಪಿಯ ರಹಸ್ಯ ಭೇದಿಸಲು ‘ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ’ಯ ಸಹಾಯ

ಪತ್ತೆಯಾಗಿರುವ ಶಾಸನಗಳನ್ನು ದೇವನಾಗರಿ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತ ಲಿಪಿಯಲ್ಲಿ ಕೆತ್ತಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬರವಣಿಗೆಯ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ವಾಚನಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯ ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆಯು ಈಗ ‘ಭಾರತೀಯ ಪುರಾತತ್ವ ಸಮೀಕ್ಷೆ’ಯ (ASI) ತಜ್ಞರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆಯಲಿದೆ.