आपत्काळासाठी शारीरिक, मानसिक, कौटुंबिक, आर्थिक आणि आध्यात्मिक स्तरांवर सिद्धता कशी करावी ?

भावी आपत्काळात जिवंत रहाण्यासाठी सिद्धता करण्याविषयी मार्गदर्शन करणारे एकमेव परात्पर गुरु डॉ. जयंत आठवले !

परात्पर गुरु डॉ. आठवले

आपत्काळात वादळ, भूकंप आदींमुळे वीजपुरवठा बंद पडतो. पेट्रोल, डीझेल आदींचा तुटवडा निर्माण झाल्याने वाहतूक-व्यवस्थाही कोलमडून पडते. त्यामुळे शासनयंत्रणा सर्वत्र साहाय्यासाठी पोचू शकत नाही. शासन करत असलेल्या साहाय्यकार्यात अडथळेही येऊ शकतात. त्यामुळे स्वयंपाकाचा गॅस, खाण्या-पिण्याच्या वस्तू आदी अनेक मास मिळत नाहीत वा मिळाल्या तरी त्यांचे ‘रेशनिंग’ होते. आपत्काळात डॉक्टर, वैद्य, औषधे, रुग्णालये आदी उपलब्ध होणे जवळजवळ अशक्यच असते. हे सर्व लक्षात घेऊन आपत्काळाला तोंड देता येण्यासाठी सर्वांनी शारीरिक, मानसिक, कौटुंबिक, आर्थिक, आध्यात्मिक इत्यादी स्तरांवर पूर्वसिद्धता करणे आवश्यक आहे. याविषयीचे सर्वसाधारण विवेचन पुढे केले आहे. 

संकलक : (परात्पर गुरु) डॉ. जयंत आठवले, संस्थापक, सनातन संस्था

शारीरिक

अन्नावाचून उपासमार न होण्यासाठी हे करावे !

अ. कडधान्ये, गहू आदी वस्तू (जिन्नस) वाळवून आणि हवाबंद करून त्यांचा पुरेसा साठा करून ठेवावा. यामध्ये डाळी, कडधान्ये, जोंधळा, गहू, तांदूळ, बटाटे, गूळ, हळद, तिखट, लोणचे, मुरांबे, तूप आदी वस्तूंचा समावेश असावा. तसेच साधारण ५ वर्षे तरी पुरेल, अशा अन्य सामुग्रीचा, उदा. काड्यापेटीचा साठाही घरात ठेवावा !

आ. गावाला वा अन्यत्र स्वतःच्या मालकीची भूमी असल्यास त्या भूमीत भाजीपाल्याची लागवड करण्यास, तसेच तांदूळ, कडधान्ये आदी पिके घेण्यास आणि तेथे गोपालन करण्यास आरंभ करावा !

इ. घरात चुलीची व्यवस्था करावी, चुलीवर स्वयंपाक करणे शिकून घ्यावे, तसेच सध्या स्वयंपाक करतांना यंत्रांचा (उदा. ‘मिक्सर’चा) वापर करणे टाळून पारंपरिक वस्तूंचा, उदा. पाटा-वरवंटा यांचा वापर करण्याची सवय लावावी !

ई. अन्य जुन्या वस्तूही, उदा. दळण्यासाठी जाते, कांडण्यासाठी उखळ आणि मुसळ उपलब्ध झाल्यास त्या वस्तू वापरण्याचीही सवय करावी. यामुळे पुढे दैनंदिन जीवन कठीण वाटणार नाही.

उ. सौरऊर्जेवर चालणारी उपकरणे घ्यावीत ! : स्वयंपाकासाठी सौरऊर्जेचा वापर करता येतो. त्यासाठी आवश्यक ते ‘युनीट’ आणि उपकरणे (उदा. ‘सोलर कुकर’) घेऊन ठेवावीत. याचबरोबर सौरऊर्जेचा वापर घरातील दिवे पेटवणेे, अंघोळीचे पाणी गरम करणे आदींसाठीही करता येतो.

ऊ. गाय, बैल आदी प्राणी पाळणार्‍यांनी ‘गोबर-गॅस संयंत्र’ बांधावे !

ए. पुरेशा प्रमाणात ओला कचरा (भाजीपाल्याची देठे, खरकटे, कुजणारे अन्य पदार्थ आदी) उपलब्ध असणार्‍यांनी ‘बायो-गॅस संयंत्र’ बांधावे !

कौटुंबिक

१. आपत्काळात भूकंप, भूस्खलन इत्यादींमुळे इमारतींना हानी पोचू शकते, हे लक्षात घेऊन आता यापुढे शक्यतो नवीन घर वा सदनिका (फ्लॅट) विकत घेऊ नये. भाड्याच्या घराचा वा सदनिकेचा पर्याय निवडावा.

२. काही अपरिहार्य कारणास्तव घर / सदनिका विकत घेण्याची निकड भासल्यास ‘कोणता प्रदेश त्यामानाने सुरक्षित वाटतो’, याविषयी विचार करावा.

३. सदनिका विकत घ्यायची झाल्यास ती शक्यतो तिसर्‍या मजल्याच्या वर घेऊ नये. याचे कारण म्हणजे, भूकंपासारखा धोका निर्माण झाल्यास तिसर्‍या मजल्यापर्यंतच्या सदनिकेतून लवकर बाहेर पडणे सोपे जाते.

४. एखाद्याची सध्याची सदनिका तिसर्‍या मजल्याच्या वर असेल, तर त्याऐवजी अन्यत्र कुठे योग्य सदनिका मिळत असल्यास त्याविषयी विचार करावा.

५. आगामी काळात नैसर्गिक आपत्ती, वाढता आतंकवाद इत्यादींमुळे अनेक नगरे (शहरे) नष्ट होतील. तेव्हा खेड्यांमध्ये जाऊन रहावे लागेल. त्यामुळे कोणाचे गावाला घर असेल, तर त्यांनी ते आताच रहाण्यायोग्य स्थितीत करून ठेवावे.

६. गावी स्वतःच्या मालकीची भूमी वा घर नसणार्‍या शहरवासियांनी शक्य असल्यास सोयीच्या गावात रहाता येण्याच्या दृष्टीने आताच घराचा विचार करावा !

आर्थिक

१. सध्या बर्‍याच अधिकोषांचे (बँकांचे) आर्थिक घोटाळे बाहेर येत आहेत. त्यामुळे  स्वतःचे पैसे सुरक्षित रहावेत, यासाठी पुढील पर्यायांचा विचार करावा. ही गुंतवणूक करतांना ‘You should not put all eggs in one basket (भावार्थ : एके ठिकाणी गुंतवणूक करून ती सर्व बुडण्यापेक्षा सुरक्षेच्या दृष्टीने ती गुंतवणूक विविध ठिकाणी करावी)’ या अर्थशास्त्रातील तत्त्वानुसार करावी.

२. ठेवी वेगवेगळ्या राष्ट्रीयकृत अधिकोषांमध्ये (‘बँकां’मध्ये) ठेवणे : ‘एखादा अधिकोष डबघाईला आला, तर आपल्याकडील सर्वच पैसे बुडाले’, असे होऊ नये, यासाठी आपल्या परिसरातील वेगवेगळ्या राष्ट्रीयकृत अधिकोषांमध्ये ठेवी विखरून ठेवाव्यात. राष्ट्रीयकृत अधिकोषांत प्रत्येक ठेवीदाराच्या ठेवीला १ लाख रुपयांचे विमा संरक्षण असते. त्यामुळे प्रत्येक ठेवीदाराने एका अधिकोषात अधिकाधिक १ लाख रुपयांपर्यंत ठेव ठेवावी.

३. अधिकोषाचे व्यवहार पत्नी, सुजाण मुले आदींनाही शिकवणे : अधिकोषात पैसे भरणे, पैसे काढणे आदी न्यूनतम व्यवहार आपल्या कुटुंबियांनाही करता यायला हवेत.

४. सोने-चांदी आदी मौल्यवान वस्तूंंमध्ये गुंतवणूक करणे : एखाद्याला गुंतवणूक म्हणून सोने घ्यायचे असेल, तर त्याने अंगठीसारखे अलंकार विकत न घेता शुद्ध सोन्याचे वळे घ्यावे. यामुळे अलंकारांची घडणावळ द्यावी लागत नाही. पुढे परिस्थिती कशीही असली, तरी अशा वस्तूंचा उपयोग आपण करू शकतो.

आध्यात्मिक

१. साधना करणे आणि भगवंताचे भक्त बनणे अपरिहार्य

आपण बिंदूदाबनादी उपचारपद्धती कितीही शिकून घेतल्या; कुटुंबियांची उपासमार होऊ नये, यासाठी जीवनावश्यक वस्तूंचा साठा कितीही करून ठेवला; तरी सुनामी, भूकंप अशा काही क्षणांत सहस्रो नागरिकांचा बळी घेणार्‍या महाभयंकर आपत्तींमध्ये जिवंत राहिलो, तरच या सिद्धतेचा उपयोग आपण करू शकतो  अशा जीवघेण्या आपत्तींत आपल्याला कोण वाचवू शकतो, तर केवळ देवच ‘भगवंताने आपल्याला वाचवावे’, असे वाटत असेल, तर आपण साधना आणि भक्ती करायला हवी. कितीही मोठी आपत्ती आली, तरी भगवंताने त्याच्या भक्तांचे रक्षण केले आहे, हे सांगणारी भक्त प्रल्हादासारखी उदाहरणे आपल्याकडे आहेत. श्रीकृष्णाने गीतेमध्ये ‘न मे भक्तः प्रणश्यति ।’ (अर्थ : माझ्या भक्तांचा नाश होणार नाही), असे वचन त्याच्या भक्तांना दिले आहे.

२. साधकांनी आश्रमात राहून पूर्णवेळ साधना करता येण्यासाठी मनाची सिद्धता करावी !

काही साधकांनी त्यांना साधना करण्यास विरोध करणार्‍या नातेवाइकांना आतापर्यंत अनेकदा साधनेचे महत्त्व पटवून देण्याचा प्रयत्न केला आहे, तरी नातेवाईक त्यांच्या मनाप्रमाणे वागत आहेत. आता आपत्काळाला आरंभ होणार असल्याने अशा साधकांनी त्यांच्याकडे लक्ष न देता आश्रमात राहून पूर्णवेळ साधना करता येण्यासाठी मनाची सिद्धता करावी; कारण साधनेत केवळ ‘आपण आणि ईश्‍वर’ एवढेच असते. आपत्काळात नातेवाईक, पैसा इत्यादी कोणीही वाचवणार नसून केवळ साधकांनी केलेली साधनाच त्यांना तारणार आहे. त्यामुळे मनाची सिद्धता होण्यासाठी साधकांनी उत्तरदायी साधक आणि संत अशांचे मार्गदर्शन घ्यावे.

३. साधकांनी स्वतःची व्यष्टी साधनेची घडी चांगली बसवून व्यष्टी साधना नियमित होण्यासाठी प्रयत्न करावेत.         

४. वाईट शक्तींच्या त्रासांपासून रक्षण होण्यासाठी आणि त्रास नष्ट होण्यासाठी नामजप-उपाय, मीठ-पाण्याचे उपाय यांसारखे आध्यात्मिक उपाय नियमितपणे गांभीर्याने करावेत.      

मानसिक

१. काही समस्यांच्या संदर्भात मनाला स्वयंसूचना द्याव्यात ! : स्वयंसूचनांविषयीचे सविस्तर विवरण सनातनचा ग्रंथ ‘स्वयंसूचनांद्वारे स्वभावदोष निर्मूलन’ यात केले आहे.

२. दंगल, भूकंप, महायुद्ध आदींच्या वेळी उद्भवणार्‍या स्थितीला सामोरे जाण्याची भीती वाटत असल्यास संबंधित प्रसंगांचा सराव करण्यासाठी स्वयंसूचना द्यावी !

३. नातेवाइकांमध्ये भावनिकदृष्ट्या न अडकण्यासाठी स्वयंसूचना द्यावी !

३ अ. ‘आपत्काळातील एखाद्या प्रसंगात काहीच करणे आपल्या हातात नसेल, तर त्या कठीण प्रसंगाकडे तत्त्वज्ञानाच्या भूमिकेत राहून किंवा साक्षीभावाने पहाता यावे आणि परिस्थिती आनंदाने स्विकारता यावी’, यासाठी स्वयंसूचना द्यावी !

३ आ. अल्प-अधिक कालावधीसाठी कुटुंबियांचा वियोग सहन करण्याची सिद्धता ठेवावी !

Download Sanatan Prabhat App


Latest Features Include :

Download Now