मुंडू (लुंगीसारखे वस्त्र) यापेक्षा धोतर श्रेष्ठ असण्यामागील शास्त्र

परात्पर गुरु डॉ. जयंत आठवले
  • सनातनच्या ‘सात्त्विक वेशभूषा’ या ग्रंथमालिकेतील नूतन ग्रंथ प्रकाशित !

  • सध्या संन्यासी अथवा शक्तीमार्गी नेसत असलेले लुंगीसारखे भगवे वस्त्र हेही सध्याच्या काळासाठी अयोग्य !

  • आतापर्यंत पृथ्वीवर कोठेही उपलब्ध नसलेले अध्यात्मशास्त्रीय ज्ञान अंतर्भूत !

धोतर आणि मुंडू नेसल्याने अनुक्रमे होणारे सूक्ष्मातील परिणाम दर्शवणारे सूक्ष्म-चित्र

सनातनच्या उपरोल्लेखित नूतन ग्रंथाचा थोडक्यात परिचय २ लेखांतून करून देत आहोत. त्यांपैकी आजचा हा पहिला लेख आहे. वाचकांनी हा ग्रंथ अवश्य संग्रही ठेवावा.

ग्रंथाचे संकलक : परात्पर गुरु डॉ. जयंत आठवले

सूक्ष्म ज्ञानप्राप्तकर्ते साधक : श्री. निषाद देशमुख आणि श्री. राम होनप

ग्रंथाचे मनोगत

‘दक्षिण भारतियांना ‘मुंडू (लुंगीसारखे वस्त्र)’ या त्यांच्या पारंपरिक वेशभूषेचा विशेष अभिमान आहे. खरे पहाता ऋषिमुनींच्या काळापासून चालत आलेली हिंदूंची वेशभूषा ‘धोतर’ ही हिंदूंची प्राचीन परंपरा असून ते हिंदु संस्कृतीचे एक अविभाज्य अंगच आहे. पाश्‍चात्त्यांचे अंधानुकरण, धर्मशिक्षणाचा अभाव आदी कारणांमुळे धोतर नेसण्याची हिंदूंची प्राचीन संस्कृती हळूहळू र्‍हास पावत चालली असून मुंडू नेसण्याची प्रथा हिंदूंनी स्वीकारली आहे. आजच्या ‘फॅशन’च्या जगात ‘धोतर नेसणे’, हे मागासलेपणाचे लक्षणही मानले जाते; कारण ‘धोतर हे केवळ शेतकरी आणि पुरोहित यांनी नेसायचे वस्त्र आहे’, अशी लोकांची भ्रामक कल्पना झालेली आहे. बर्‍याच हिंदूंना धोतर नेसणे कठीण वाटते किंवा ते नेसायचा कंटाळाही येतो. एखादे अनुष्ठान किंवा धार्मिक विधी करतांना अथवा देवळात जातांनाही बरेच हिंदू धोतर नेसायला सिद्ध नसतात.

‘मुंडू नेसणे’, हे असात्त्विक असून मुंडू नेसलेल्या व्यक्तीकडे सूक्ष्मातील वाईट शक्ती आकृष्ट होतात अन् त्यामुळे व्यक्तीला शारीरिक, मानसिक आणि आध्यात्मिक त्रासांना सामोरे जावे लागते. मुंडू नेसण्यास धर्मशास्त्राचीही अनुमती नाही. याउलट ‘धोतर परिधान करणे’, हे सात्त्विक असून ते नेसल्याने ईश्‍वरी चैतन्य ग्रहण होते आणि धर्मपालनही होते. प्रस्तुत ग्रंथात या सर्वांमागील अध्यात्मशास्त्र विशद केले आहे. ‘सध्या संन्यासी अथवा शक्तीमार्गी नेसत असलेले ‘लुंगीसारखे भगवे वस्त्र’ हेही सध्याच्या काळासाठी अयोग्य कसे आहे’, यामागील अध्यात्मशास्त्रही ग्रंथात सांगितले आहे.

सध्याच्या विज्ञानयुगातील पिढीला प्रत्येक गोष्ट वैज्ञानिक चाचणीद्वारे, म्हणजे यंत्राने सिद्ध करून दाखवली, तरच ती खरी वाटते. त्यामुळे ‘मुंडू असात्त्विक असून धोतर सात्त्विक आहे’, हे सिद्ध करणार्‍या ‘महर्षि अध्यात्म विश्‍वविद्यालया’ने केलेल्या वैज्ञानिक चाचण्याही ग्रंथात दिल्या आहेत. हाही या ग्रंथाचा एक आगळावेगळा पैलू आहे.

‘हा ग्रंथ वाचून ‘धोतर नेसणे’ या हिंदु संस्कृतीतील वेशभूषेविषयीच्या एका महत्त्वाच्या आचाराविषयी वाचकांचा अभिमान वाढो, तसेच ईश्‍वरी चैतन्य प्राप्त करण्यासाठी त्यांनी धोतर नेसण्यास आरंभ करो’, ही श्री गुरुचरणी प्रार्थना !’ – संकलक

१. मुंडू (मुंड, लुंगीसारखे वस्त्र)

मुंडू नेसलेली व्यक्ती

मुंडू सुती किंवा रेशमी असते. ते पांढरे, भगवे अथवा फिकट पिवळ्या रंगाचे असते. ते गोल शिवलेले नसते. मुंडूला बारीक सोनेरी किंवा रंगीत किनार असते. त्याची लांबी धोतरापेक्षा अल्प असते. सर्वसाधारणतः दक्षिण भारतातील पुरुष धार्मिक विधीच्या वेळी रेशमाचे मुंडू आणि दैनंदिन व्यवहारात सुती मुंडू वापरतात.

१ अ. मुंडू नेसणे, हे हिंदूंच्या धर्मग्रंथांनुसार अयोग्य असणे

१ अ १. कासोटा न खोचता वस्त्र नेसणे, ही असुरांची पद्धत असणे : वस्त्राच्या, उदा. धोतराच्या निर्‍या काढून तो भाग कटीच्या (कंबरेच्या) मागच्या बाजूला खोचणे, याला ‘कासोटा (काष्टा) खोचणे’ असे म्हणतात.

परिधानाद् बहिः कक्षा निबद्धा ह्यासुरी भवेत् । – याज्ञवल्क्यस्मृति

अर्थ : गोल गुंडाळलेल्या वस्त्राचा कासोटा बाहेर सोडणे (म्हणजे कासोटा मागे न खोचता वस्त्र नेसणे), ही असुरांची पद्धत आहे.

१ आ. मुंडू नेसण्याचे दुष्परिणाम

१ आ १. लिंग आणि गुदद्वार यांतून संक्रमित होणार्‍या रज-तम लहरी किंवा देहातील टाकाऊ वायू आणि मल-मूत्र यांमुळे मुंडूची पोकळी त्रासदायक शक्तीने भारित होऊन पाताळातील त्रासदायक लहरी आकर्षित होणे : ‘मुंडू नेसल्याने पुरुषांच्या पायांभोवती पोकळी निर्माण होते. मुंडू पोटावर बांधले जात असल्याने लिंग आणि गुदद्वार यांतून संक्रमित होणार्‍या रज-तम लहरी किंवा देहातील टाकाऊ वायू आणि मल-मूत्र यांमुळे मुंडूची पोकळी त्रासदायक शक्तीने भारित होऊन पाताळातील त्रासदायक लहरी आकर्षित करण्याचे कार्य करते. मुंडूच्या पोकळीत निर्माण झालेल्या पाताळातील त्रासदायक लहरी मूलाधारचक्र ते मणिपुरचक्र या भागात प्रसरण पावून जिवाला पाताळातील त्रासदायक शक्तीने भारित करते. यामुळे मुंडू नेसणे हिंदु धर्मात निषिद्ध आहे.

१ आ २. मुंडूतून मायावी शक्ती प्रक्षेपित होणे : वस्त्राच्या (उदा. धोतराच्या) निर्‍यांमुळे ग्रहण होणार्‍या सात्त्विक लहरी नाभीस्थळी घनीभूत होतात. वस्त्राला (उदा. पायजमा, परकर यांना) गाठ मारल्यामुळेही सात्त्विक लहरी नाभीस्थळी घनीभूत होतात, तसेच वस्त्राच्या पोकळीतून आकर्षित होणारी त्रासदायक शक्तीही अडवली जाते. याउलट मुंडूला नाडीची गाठ नसल्याने त्याच्या पोकळीतून आकर्षित होणारी त्रासदायक शक्ती कोणत्याही माध्यमातून अडवली न गेल्यामुळे व्यक्तीच्या कुंडलिनीचक्रांवर दुष्परिणाम होतो. मुंडूत पाताळातील त्रासदायक शक्ती आकर्षित होत असल्याने त्याच्या माध्यमातून अन्य जीव आणि वायूमंडल यांवर मायावी शक्ती प्रक्षेपितही केली जाते. यामुळे काही संतांनाही मुंडूतील मायावी शक्तीमुळे त्याचा वापर करणे चांगले वाटते.’

– श्री. निषाद देशमुख (सूक्ष्मातून प्राप्त झालेले ज्ञान), सनातन आश्रम, रामनाथी, गोवा. (१८.३.२०१८)

१ इ. सहावारी साडीमुळे पायांच्या ठिकाणी पोकळी निर्माण होत असली, तरी सहावारी साडी सात्त्विक असण्यामागील कारण : ‘घागरा, सहावारी साडी, मुंडू इत्यादी वस्त्रे उंचीला लांब असून त्यांचा मोठा घेर निर्माण होत असल्याने पायाभोवती पोकळी निर्माण होते. त्यामुळे सूक्ष्मातून पायापर्यंतच्या वस्त्रांमध्ये शक्ती कार्यरत ठेवली जाते आणि वस्त्रात जी शक्ती कार्यरत असेल तीच आकर्षित केली जाते, उदा. सहावारी साडीत ईश्‍वरी शक्ती असल्याने पोकळीत निर्गुण तत्त्व, तर मुंडूमध्ये त्रासदायक शक्ती असल्याने त्याच्या पोकळीत पाताळातील त्रासदायक शक्ती आकर्षित होतेे.’

– श्री. निषाद देशमुख (सूक्ष्मातून प्राप्त झालेले ज्ञान), सनातन आश्रम, रामनाथी, गोवा. (१०.१०.२०१७ आणि २०.१०.२०१७)

२. धोतर

धोतर नेसलेली व्यक्ती

धोतर नेसणे, ही हिंदूंची प्राचीन परंपरा असून ते हिंदु संस्कृतीचे एक अविभाज्य अंगच आहे.

२ अ. धोतर नेसणे, हे हिंदु धर्मानुसार असणे

२ अ १. हिंदूंच्या प्राचीन धर्मग्रंथात धोतर नेसण्याविषयी असलेला उल्लेख

२ अ १ अ. ‘कासोटा असलेले वस्त्र (उदा. धोतर) नेसणे’, हे पावित्र्यदर्शक असणे : वस्त्राच्या, उदा. धोतराच्या निर्‍या काढून तो भाग कटीच्या (कंबरेच्या) मागच्या बाजूला पाठीच्या कण्यापाशी खोचणे, याला ‘कासोटा (काष्टा) खोचणे’ असे म्हणतात.

वामे पृष्ठे तथा नाभौ कक्षत्रयमुदाहृतम् ।

एभिः कक्षैः परीधत्ते यो विप्रः स शुचिः स्मृतः ॥

– बौधायनस्मृति

अर्थ : डावीकडे (पोटाच्या डावीकडे), मागे (पाठीच्या कण्यापाशी) आणि समोर नाभीकडे, या तिघांना ‘कक्षात्रय’ किंवा ‘त्रिकक्ष’ असे म्हणतात. जो विप्र (विद्यासंपन्न ब्राह्मण) (कमीतकमी) या तीन ठिकाणी वस्त्र खोचतो (धोतर नेसतो), तो पवित्र मानला जातो.

२ आ. धोतर नेसण्याचे महत्त्व : ‘गृहस्थाश्रमी जिवांची आध्यात्मिक पातळी अधिक नसल्यास त्यांचा देह रज-तम प्रधान असतो. जिवाच्या पोटात असणारे मल-मूत्र आणि टाकाऊ ऊर्जा यांमुळे पोट ते लिंग हा देहाचा भाग अधिक प्रमाणात रज-तम प्रधान असतो. धोतर नाभीवर म्हणजे मणिपुरचक्रावर बांधले जाते. धोतर देहाला स्पर्श करून, तसेच देहाला एकदम चिकटून नेसलेले असल्याने देहातून प्रक्षेपित होणारे रज-तम धोतरातील सत्त्वगुणामुळे नष्ट होतात आणि धोतरामुळे देहाची सात्त्विकता वाढण्यास साहाय्य होते.’

– श्री. निषाद देशमुख (सूक्ष्मातून प्राप्त झालेले ज्ञान), सनातन आश्रम, रामनाथी, गोवा. (२९.३.२०१८)

२ इ. धोतर नेसल्याने होणारे काही लाभ

२ इ १. पचनक्रिया चांगली होण्यास साहाय्य होणे : ‘धोतर नेसल्याने मणिपुरचक्रावर दाब निर्माण होऊन पचनक्रिया चांगली होण्यास साहाय्य होते.’ – श्री. जी. अरुकुमार शिवम् (शिवागम विद्यानिधी), इरोड, तमिळनाडू. (१८.५.२०१७)

२ इ २. आरोग्य सुधारण्यास साहाय्य होणे : ‘बहुतेक वेळा व्यक्तीचे शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य बिघडण्यास रज-तमप्रधान मन कारणीभूत ठरते. व्यक्तीच्या शरिरातील स्वाधिष्ठान आणि मणिपुर या चक्रांवर रज-तमाचा प्रभाव वाढल्याने व्यक्तीला विविध शारीरिक विकार होतात. सर्वसाधारणतः अनाहतचक्र हे मनाशी संबंधित असले, तरी स्वाधिष्ठान आणि मणिपुर या चक्रांवर रज-तमाचा प्रभाव वाढल्याने अनुक्रमे वासना आणि क्रोध हे विकार निर्माण होतात. धोतर नेसल्याने निर्माण होणारी सात्त्विकता या चक्रांना शुद्ध ठेवते. परिणामी या चक्रांवरील रज-तमाचा प्रभाव न्यून होण्यास साहाय्य होते. त्यामुळे मन नियंत्रित रहाते. साहजिकच नवनवीन विकार उत्पन्न होण्याची आणि जुने विकार परत होण्याची शक्यता न्यून होते. थोडक्यात अनिद्रा, मानसिक ताण, अतृप्तता, अशांती यांसारख्या अनेक समस्या न्यून होण्यासाठी धोतर नेसणे लाभदायी आहे.’

– श्री. राम होनप (सूक्ष्मातून प्राप्त झालेले ज्ञान), सनातन आश्रम, रामनाथी, गोवा. (८.७.२०१७)

२ ई. धोतर नेसण्याची अध्यात्मशास्त्रदृष्ट्या योग्य पद्धत : ‘धोतर कसे नेसावे’, हे शब्दांत स्पष्ट करणे कठीण आहे. यासाठी धोतर नेसण्याची अध्यात्मशास्त्रदृष्ट्या योग्य पद्धत ‘हिंदु जनजागृती समिती’च्या संकेतस्थळावर ‘http://www.HinduJagruti.org/hinduism/knowledge/267.html’ या मार्गावर (‘पाथ’वर) ठेवण्यात आलेल्या एका दृश्यफितीत (‘How to wear a dhoti ?’) दिली आहे. ती दृश्यफीत पाहून ‘धोतर नेसणे’ शिकता येईल. ती दृश्यफीत समजून घेतांना काही शंका आल्यास नेहमी धोतर नेसणार्‍यांना त्याविषयी विचारावे. ती दृश्यफीत पहाणे शक्य नसल्यास ज्या व्यक्तीला धोतर नेसता येते, तिच्याकडून ‘धोतर नेसणे’ शिकून घ्यावे. (प्रांत किंवा स्थानिक प्रथा यांनुसार धोतर नेसण्याची पद्धत थोडीफार पालटू शकते.)’

२ उ. पायजम्यासारखे घालता येणारे तयार स्वरूपात मिळणारे धोतर (धोती-पायजमा) वापरणे अयोग्य असणे : ‘तयार धोतर शिवतांना धोतराला छिद्रे पाडून शिलाई मारली जाते. छेद देणे, म्हणजेच वायूमंडलातील रज-तमात्मक लहरींना आकृष्ट करून घेणे. याउलट गाठ मारून वापरायच्या वस्त्रांना गुंड्या (बटणे) इत्यादी लावलेली नसल्याने वस्त्रांवर शिलाई न होऊन किंवा न्यूनतम शिलाई होऊन शिलाईतून छिद्रे पडून त्यातून रज-तमात्मक लहरी वस्त्रात घुसण्याची शक्यता अतिशय अल्प असते.’ – एक विद्वान, २९.१०.२००७ (सनातनच्या सद्गुरु (सौ.) अंजली गाडगीळ यांचे लिखाण ‘एक विद्वान’, ‘गुरुतत्त्व’ आदी नावांनी प्रसिद्ध आहे.)

३. धोतर आणि सध्या संन्यासी वा शक्तीमार्गी नेसत असलेले लुंगीसारखे भगवे वस्त्र

सध्या संन्यासी वा शक्तीमार्गी नेसत असलेल्या लुंगीसारख्या विशिष्ट प्रकारच्या भगव्या वस्त्राला यापुढे लेखामध्ये ‘लुंगीसारखे भगवे वस्त्र’, असे संबोधले आहे.

३ अ. श्री. निषाद देशमुख यांना सूक्ष्मातून मिळालेले ईश्‍वरी ज्ञान

३ अ १. प्राचीन ऋषींनीही समष्टी धर्माला अनुसरून धोतर नेसणे, तर लुंगीसारखे भगवे वस्त्र नेसण्याची परंपरा काळानुसार निर्माण झालेली असणे

३ अ १ अ. प्राचीन ऋषींची वेशभूषा : ‘प्राचीन काळी समष्टीला मार्गदर्शन करणारे राजगुरु, ऋषि, महर्षि, मुनी आदी सर्वच जण धोतर नेसायचे, उदा. महर्षि भृगु, वसिष्ठमुनी.

३ अ १ अ १. प्राचीन ऋषींच्या वेशभूषेमुळे समष्टीला होणारा लाभ – ऋषींच्या देहातून प्रक्षेपित होणार्‍या ब्राह्मतेजामुळे लाभ होणे : धोतर देहातील ईश्‍वरी शक्तीचे आवश्यक त्या प्रमाणात सगुण शक्तीमध्ये रूपांतर आणि प्रक्षेपण करते. सर्वसामान्य जिवांना संतांच्या देहातून प्रक्षेपित होणार्‍या शक्तीमुळे त्रास होण्याची शक्यता असते. धोतराच्या माध्यमातून आवश्यक त्या प्रमाणात प्रक्षेपित सगुण ईश्‍वरी शक्ती ग्रहण करणे त्यांना सुलभ जाते. यामुळे उच्च आध्यात्मिक पातळी असलेले ऋषि, महर्षि आणि संत यांनी धोतर नेसल्यावर त्यातून समष्टीला सगुण ईश्‍वरी शक्तीरूपी ब्राह्मतेज ग्रहण होते.

३ अ १ आ. संत आणि स्वामी नेसत असलेले लुंगीसारखे भगवे वस्त्र

३ अ १ आ १. संत, नवनाथ, शंकराचार्य आदी नेसत असलेल्या लुंगीसारख्या भगव्या वस्त्रात पायाकडे पोकळी असण्यामागील शास्त्र : साधना करून संतपद गाठलेले अनेक संत, नवनाथ, शंकराचार्य आदी लुंगीसारखे भगव्या रंगाचे वस्त्र (लुंगी नव्हे) नेसतात. त्या वस्त्रातही पायाकडे पोकळी असते. संतांचा देह साधनेमुळे शुद्ध झालेला असतो. त्यामुळे त्यांच्या देहातून रज-तम प्रक्षेपित न होता चैतन्याचे प्रक्षेपण होते. पायांच्या ठिकाणी निर्माण होणार्‍या पोकळीमुळे त्यांचे पाताळातील वाईट शक्तींच्या आक्रमणांपासून रक्षण होते.

३ अ १ आ २. संत नेसत असलेले लुंगीसारखे भगवे वस्त्र सत्त्व-रज गुणांचे आवरण निर्माण करत असल्यामुळे त्यांच्या देहावरील वाईट शक्तीच्या आक्रमणाचा परिणाम १० टक्के न्यून होणे आणि त्यामुळे लुंगीसारखे भगवे वस्त्र नेसण्याची रूढी आरंभ होणे : संत नेसत असलेल्या लुंगीसारख्या भगव्या वस्त्राचे सत्त्व-रज हे प्रधान गुण असल्यामुळे देहाभोवती रजोगुणाच्या साहाय्याने सत्त्वगुणी स्पंदने दीर्घकाळ कार्यरत असतात. दीर्घकाळ कार्यरत असलेली स्पंदने देहाभोवती सत्त्व-रज गुणांचे आवरण निर्माण करतात. भगव्या वस्त्रात कार्यरत असलेले सत्त्व-रज गुण संतांच्या देहावर होणारे वाईट शक्तींचे आक्रमण १० टक्के अडवतात. यामुळे आक्रमणाचा परिणाम १० टक्के न्यून होतो. यामुळे वाईट शक्तींच्या आक्रमणामुळे देहाला तीव्र त्रास होत असल्यास व्यष्टी स्तरावर देहाच्या रक्षणासाठी अशा वस्त्रांचा उपयोग रूढी म्हणून आरंभ झाला होता.’

– श्री. निषाद देशमुख (सूक्ष्मातून प्राप्त झालेले ज्ञान), सनातन आश्रम, रामनाथी, गोवा. (७.१०.२०१७)

३ अ १ आ ३. कलियुगातील वाईट शक्तींच्या आक्रमणांपासून रक्षण होण्यासाठी संत काळानुसार आचरत असलेल्या लुंगीसारख्या भगव्या वस्त्ररूपी कृतीचे रूढीत रूपांतर होणे

अ. संतांनी वस्त्रांना माध्यम करून वाईट शक्तींपासून रक्षण होण्याचे उपाय शोधणे : ‘कलियुगात वाईट शक्तींचे तीव्र आक्रमण होत असल्याने त्यापासून स्वतःचे रक्षण करण्यात अनेक जिवांची साधना व्यय होते. या आक्रमणांना दूर करण्यासाठी प्राथमिक स्तरावर सगुण स्तरावरील विविध उपायपद्धती योजाव्या लागतात, उदा. मंत्रजप, स्तोत्रपठण. कलियुगाच्या आरंभापासून वाढलेल्या रज-तमाचा लाभ घेत वाईट शक्ती साधना करणार्‍या जिवांवर आक्रमणे करायच्या. धोतर तारक-मारक शक्तीप्रधान वस्त्र आहे. त्यामुळे त्याच्या माध्यमातून अधिकाधिक ईश्‍वरी शक्ती ग्रहण आणि प्रक्षेपित करणे अन् पाताळातील आक्रमणांपासून रक्षण करणे, ही कार्ये समप्रमाणात केली जातात. याउलट लुंगीसारखे भगवे वस्त्र मारक-तारक शक्तीप्रधान वस्त्र आहे. त्यामुळे त्याच्या माध्यमातून वाईट शक्तींच्या बाह्य आक्रमणांना अडवण्याचे कार्य अधिक प्रमाणात आणि ईश्‍वरी शक्ती ग्रहण करण्याचे कार्य तुलनेत न्यून प्रमाणात केले जाते. साधनेच्या प्राथमिक टप्प्यावर असणार्‍या अधिकांश जिवांकडून ईश्‍वराच्या तारक रूपाची साधना केली जाते. यामुळे त्यांच्यावर तीव्र प्रमाणात वाईट शक्तींचे आक्रमण झाल्यावर त्यांचे रक्षण होण्यासाठी त्यांना मारक शक्तीप्रधान लुंगीसारखे भगवे वस्त्र घालण्यास सांगितले गेले. त्यामागे लक्षावधी साधक-जिवांचा वाईट शक्तींच्या आक्रमणांना प्रतिरोध करण्यासाठी वेगळी उपायपद्धत योजण्यात व्यय होणारा वेळ वाचवण्याचा संतांचा उद्देश होता. भगव्या वस्त्रांमागे संतांचा संकल्प कार्यरत असल्याने वर्तमान संकटकाळातही भगव्या सत्त्व-रजप्रधान वस्त्रामुळे काही प्रमाणात जिवांचे रक्षण होते.

आ. आध्यात्मिक त्रासाचे प्रमाण आणि रज-तम प्राथामिक टप्प्यावर असतांना लुंगीसारखे भगवे वस्त्र घालण्याची पद्धत रूढ होणे आणि वर्तमानकाळात त्रासाचे प्रमाण तीव्र झाल्याने धोतर नेसणे श्रेष्ठ असणे : जिवाला होणार्‍या आध्यात्मिक त्रासाच्या स्तरानुसार उपाय योजावे लागतात. मंद त्रास असतांना तारक शक्ती, मध्यम त्रास असतांना मारक शक्ती, तर तीव्र त्रास असतांना तारक-मारक उपायपद्धत प्रभावी असते. कलियुगाच्या आरंभी वाढलेले रज-तम आणि वाईट शक्तींचे आक्रमण यांमुळे समष्टीला मध्यम स्वरूपाचे त्रास व्हायचे. यासाठी प्राचीन ऋषींनी मारकशक्तीप्रधान लुंगीसारखे भगवे वस्त्र धारण करण्याची उपाययोजना शोधली. त्याचे पुढे रूढीत रूपांतर झाले. वर्तमानकाळात वाढलेले रज-तम आणि वाईट शक्तींची आक्रमणे यांमुळे समष्टीला होणार्‍या त्रासांचे प्रमाण तीव्रतम झाले आहे. यामुळे मारकशक्तीप्रधान लुंगीसारखे भगवे वस्त्र धारण केल्यावरही अपेक्षित लाभ होत नाही. याउलट धोतर हे तारक-मारक शक्तीप्रधान वस्त्र असल्याने त्याच्या माध्यमातून त्रास न्यून होण्यात सर्वाधिक लाभ होतो.

इ. संत करत असलेल्या कृतीमागील शास्त्र समजून न घेतल्यामुळे तिचे रूढीत रूपांतर होणे : संत काळानुसार आचरत असलेल्या कृतीमागील (लुंगीसारखे भगवे वस्त्र धारण करण्यामागील) शास्त्र समजून न घेता ज्ञानी संतांच्या शिष्यांनी संत काळानुसार करत असलेल्या कृतीला पंथातील वा संप्रदायातील कृती बनवून तिला रूढीचे स्वरूप दिले. त्यामुळे आध्यात्मिक पातळी वाढल्यावरही किंवा काळानुसार वाईट शक्तींच्या त्रासात तीव्र वाढ झाल्याने लुंगीसारखे भगवे वस्त्र धारण करण्याची कृती कालबाह्य झाल्यावरही विविध संतांकडून अंधभावाने पूर्वी होऊन गेलेल्या ज्ञानी संतांच्या कृतींचे आचरण केले जात आहे.’

– श्री. निषाद देशमुख (सूक्ष्मातून प्राप्त झालेले ज्ञान), सनातन आश्रम, रामनाथी, गोवा. (३.८.२०१७)

३ अ २. संत नेसत असलेल्या लुंगीसारख्या भगव्या वस्त्रांच्या तुलनेत धोतर श्रेष्ठ असणे : ‘संत नेसत असलेले लुंगीसारखे भगवे वस्त्र हे धर्मानुसार नसून त्यामुळे व्यष्टी आणि समष्टी दोन्ही स्तरांवर हानी होत आहे. त्यामुळे संत नेसत असलेल्या लुंगीसारख्या भगव्या वस्त्रांच्या तुलनेत धोतर श्रेष्ठ आहे.

३ अ ३. संतांनी धोतर नेसणे सोडून लुंगीसारखे भगवे वस्त्र नेसल्याने हिंदु समाजाची झालेली हानी – संतांच्या देहातील ईश्‍वरी चैतन्य अल्प प्रमाणात प्रक्षेपित होणे : धोतर देहातील रज-तम न्यून करते आणि देहातील ईश्‍वरी शक्तीचे प्रक्षेपण करण्याचे कार्य करते. धोतराच्या तुलनेत संत नेसत असलेले लुंगीसारखे भगवे वस्त्र हे कार्य अल्प प्रमाणात करते. यामुळे हिंदु समाजाला संतांच्या देहातील चैतन्य अल्प प्रमाणात प्रक्षेपित झाल्यामुळे त्याचा लाभ होत नाही.

३ अ ४. संतांनी स्वतः धोतर नेसण्याची समष्टीला मार्गदर्शक अशी कृती करण्याचे महत्त्व

३ अ ४ अ. समाजाला काळानुसार योग्य मार्गदर्शन करणे, हे संतांचे कार्य असणे : कालबाह्य झालेल्या कृती त्यागून समाजाला काळानुसार योग्य मार्गदर्शन करणे, हे संतांचे कार्य असते. विविध संतांच्या माध्यमातून ईश्‍वरच विविध योगमार्गांनुसार साधनेचे पैलू समष्टीला सांगत असतो. कलियुगात धर्माला ग्लानी आल्यावर काळानुसार धर्माच्या रक्षणासाठी अनेक संतांनी जनजागरण केले, उदा. आद्य शंकराचार्य, स्वामी विद्यारण्य. आद्य शंकराचार्य यांनी विविध स्तोत्रे लिहिणे, शास्त्रार्थातून हिंदु धर्माचे महत्त्व जगासमोर ठेवणे इत्यादी कृती केल्या. आता काळानुसार निर्गुण ईश्‍वरी शक्ती भूतलावर येत असून धर्माला दीर्घकाळ टिकवण्यासाठी सगुण कृतीही परिपूर्ण स्तरावर असण्याची आवश्यकता आहे. यामुळे संतांनी वस्त्रपरंपरेत परिपूर्ण असलेल्या धोतर नेसण्याच्या कृतीला प्राधान्य देणे आवश्यक आहे.’

– श्री. निषाद देशमुख (सूक्ष्मातून प्राप्त झालेले ज्ञान), सनातन आश्रम, रामनाथी, गोवा. (३.८.२०१७)

४. धोतर आणि मुंडू

४ अ. ‘धोतराप्रमाणे मुंडू अखंड वस्त्र असूनही त्याच्यात रज-तम असण्यामागील कारण

४ अ १. मुंडू : मुंडू नेसण्याची पद्धत अशास्त्रीय आहे. त्यामुळे त्याच्यातून रज-तमाचे प्रक्षेपण होते. मुंडू नेसण्याच्या पद्धतीत मनुष्याच्या कंबरेखालील भागाचा वातावरणाशी सहज संपर्क होतो. त्यामुळे त्यावर वाईट शक्तींना थेट आक्रमण करता येते.

४ अ २. धोतर : धोतरामुळे कंबरेखालील पूर्ण भाग एका विशिष्ट रचनेद्वारे झाकला जातो. परिणामी वाईट शक्तींना लिंग, तसेच कंबरेखालील अन्य भागांवर थेट आक्रमण करता येत नाही.

वरील विवेचनावरून असे लक्षात येते की, मुंडू धोतराप्रमाणे अखंड वस्त्र असूनही व्यक्तीला त्याचा आध्यात्मिक लाभ होत नाही.’

– श्री. राम होनप (सूक्ष्मातून प्राप्त झालेले ज्ञान), सनातन आश्रम, रामनाथी, गोवा. (८.७.२०१७)

५. धोतर नेसणे काही कारणास्तव जमणारच नसेल, तर निदान पायजमा तरी वापरावा; पण ‘पँट’ वापरू नये !

सनातन संस्थेचे श्रद्धास्थान संत भक्तराज महाराज आणि त्यांचे उत्तराधिकारी प.पू. रामानंद महाराज धोतर नेसत असत; पण जीवनाच्या शेवटच्या काळात आजारपणामुळे पुष्कळ थकवा असल्याने नेसायला सोपे म्हणून पांढरी लुंगी नेसत असत. परात्पर गुरु डॉ. जयंत आठवले हेही पुष्कळ थकवा असल्याने पायजमा वापरतात. संत भक्तराज महाराज, प.पू. रामानंद महाराज, परात्पर गुरु डॉ. जयंत आठवले यांच्यासारखे अत्युच्च कोटीतील संत ब्रह्मलीन अवस्थेत असल्याने ते देहबुद्धीच्या पलीकडे गेलेले असतात. त्यांनी असात्त्विक वेशभूषा केली, तरी त्यांच्यात पुष्कळ सात्त्विकता असल्याने त्या असात्त्विक वेशभूषेचा त्यांच्यावर होणारा दुष्परिणाम नगण्य असतो आणि त्यांच्याकडून समष्टीसाठी प्रक्षेपित होणार्‍या चैतन्यावरही विशेष परिणाम होत नाही. (असे असले तरी ‘केवळ सर्वसामान्य व्यक्ती आणि साधक यांनीच नव्हे, तर संतांनीही धोतर हीच वेशभूषा का करावी’, याचे शास्त्र सूत्र ‘३ अ ४. संतांनी स्वतः धोतर नेसण्याची समष्टीला मार्गदर्शक अशी कृती करण्याचे महत्त्व’ यामध्ये सांगितलेलेच आहे.)

एखाद्याला वर उल्लेखिल्याप्रमाणे आजारपणामुळे किंवा वयोमानानुसार आत्यंतिक थकवा असल्यास किंवा अन्य काही अडचण असल्यास त्याने धोतराच्या स्थानी ‘पायजमा’ ही वेशभूषा करावी; पण ‘पँट’ वापरू नये. याचे कारण म्हणजे पायजमा धोतरापेक्षा अल्प सात्त्विक असला तरी पँटपेक्षा अधिक सात्त्विक आहे. पायजम्यामुळे काही प्रमाणात तरी वाईट शक्तींच्या आक्रमणांपासून रक्षण होण्यास साहाय्य होते. याउलट पँटमुळे वाईट शक्ती आकृष्ट होण्याची शक्यता अधिक असते.

(सविस्तर विवेचनासाठी वाचा : सनातनचा ग्रंथ ‘मुंडू (लुंगीसारखे वस्त्र) यापेक्षा धोतर श्रेष्ठ असण्यामागील शास्त्र’)

सूक्ष्म : व्यक्तीचे स्थूल म्हणजे प्रत्यक्ष दिसणारे अवयव नाक, कान, डोळे, जीभ आणि त्वचा ही पंचज्ञानेंद्रिये आहेत. ही पंचज्ञानेंद्रिये, मन आणि बुद्धी यांच्या पलीकडील म्हणजे ‘सूक्ष्म’. साधनेत प्रगती केेलेल्या काही व्यक्तींना या ‘सूक्ष्म’ संवेदना जाणवतात. या ‘सूक्ष्मा’च्या ज्ञानाविषयी विविध धर्मग्रंथांत उल्लेख आहेत.

वाईट शक्ती : वातावरणात चांगल्या आणि वाईट शक्ती कार्यरत असतात. चांगल्या शक्ती चांगल्या कार्यासाठी मानवाला साहाय्य करतात, तर वाईट शक्ती त्याला त्रास देतात. पूर्वीच्या काळी ऋषिमुनींच्या यज्ञांत राक्षसांनी विघ्ने आणल्याच्या अनेक कथा वेद-पुराणांत आहेत. ‘अथर्ववेदात अनेक ठिकाणी वाईट शक्ती, उदा. असुर, राक्षस, पिशाच तसेच करणी, भानामती यांचा प्रतिबंध करण्यासाठी मंत्र दिले आहेत. वाईट शक्तींच्या त्रासांच्या निवारणार्थ विविध आध्यात्मिक उपाय वेदादी धर्मग्रंथांत सांगितले आहेत.

सनातनची ग्रंथसंपदा ‘ऑनलाईन’ खरेदी करा !

सनातनच्या विक्रीकेंद्रांवर आणि वितरकांकडे उपलब्ध असलेले ग्रंथ आता SanatanShop.com वरही उपलब्ध !

विशिष्ट मूल्याच्या खरेदीवर विनामूल्य घरपोच सेवा !

स्थानिक वितरकाचा संपर्क : ९३२२३१५३१७

कपड्यांच्या माध्यमांतून सात्त्विकता वाढवण्याचे मार्गदर्शन करणारा सनातनचा ग्रंथ…

कपडे आध्यात्मिकदृष्ट्या कसे असावेत ?

  • नेहमी सुती किंवा रेशमी कपडे का घालावेत ?

  • कपड्यांचे रंग, कलाकुसर अन् शिवण कशी असावी ?

  • नवीन वस्त्राची घडी शक्यतो सणवारी का मोडावी ?

  • इतरांनी वापरलेले आणि काळ्या रंगाचे कपडे का वापरू नयेत ?

वाचा : कपड्यांसंबंधी मार्गदर्शन करणारे अन्य ग्रंथ

  • स्त्रीसाठी आध्यात्मिकदृष्ट्या उपयुक्त असलेले कपडे

  • पुरुषांसाठी आध्यात्मिकदृष्ट्या उपयुक्त असलेले कपडे

Download Sanatan Prabhat App


Latest Features Include :

Download Now