बंगाल राज्यातील कोलकाता आणि सिलीगुडी येथे झालेल्या दोन आंतरराष्ट्रीय वैज्ञानिक परिषदांत ‘महर्षि अध्यात्म विश्‍वविद्यालया’चा सहभाग

‘हवामानातील पालट आणि त्यासंदर्भातील आध्यात्मिक दृष्टीकोन’ या विषयावरील शोधप्रबंध सादर !

महर्षि अध्यात्म विश्‍वविद्यालयाच्या सौ. संदीप कौर मुंजाल (डावीकडे) यांना प्रमाणपत्र देतांना अमेरिकेत कार्यरत असलेल्या ‘इन्स्टिट्यूट फॉर क्रॉस कल्चरल स्टडीज अ‍ॅण्ड अकॅडमिक एक्स्चेंज’च्या कार्यकारी संचालिका प्रा. चंदना चक्रवर्ती

बंगाल – ‘दर काही मासांनी जगभरात कुठे ना कुठे नैसर्गिक आपत्तीचा उद्रेक झाल्याचे आढळते. केरळमध्ये आलेला भीषण पूर, तसेच कॅलिफोर्निया, अमेरिका येथील जंगलातील वणवा, ही नजीकच्या काळातील दोन उदाहरणे होत. ‘हवामानातील अनिष्ट पालटाच्या मागे मानवाचा हात आहे’, असे शास्त्रज्ञांचे मत आहे; मात्र मानवाने योग्य साधनेला आरंभ केला आणि ती नियमित ठेवून वाढवत नेली, तर स्वतःमध्ये, तसेच स्वतःभोवती सात्त्विकता निर्माण होते. त्यामुळे वातावरणात जरी अनिष्ट पालट झाले, तरी साधना करणार्‍यांना आगामी आपत्काळात दैवी साहाय्य लाभून त्यांचे रक्षण होऊ शकते’, असे प्रतिपादन महर्षि अध्यात्म विश्‍वविद्यालयाच्या सौ. संदीप कौर मुंजाल यांनी सिलीगुडी, बंगाल येथील आंतरराष्ट्रीय परिषदेत शोधनिबंधाच्या सादरीकरणाच्या वेळी केले.

११ ते १३ जानेवारी २०१९ या कालावधीत बंगाल राज्यातील सिलीगुडी येथे झालेल्या ‘इंटरनॅशनल अँड इंटरडिसिप्लिनरी कॉन्फरन्स – एन्व्हायरन्मेंट, पीस अँड स्पिरिच्युअ‍ॅलिटी’ (आंतरराष्ट्रीय आणि अंत:विषय परिषद – निसर्ग, शांती आणि अध्यात्म) या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत पहिल्या दिवशी सौ. मुंजाल यांनी ‘हवामानातील पालट आणि त्यावरील उपाय यांसंदर्भात आध्यात्मिक दृष्टिकोन’, या विषयावर शोधप्रबंध सादर केला. ‘दी इन्स्टिट्यूट ऑफ क्रॉस कल्चरल स्टडीज अँड अकॅडमिक एक्स्चेंज’ आणि ‘द सोसायटी फॉर इंडियन फिलॉसॉफी अँड रिलिजन’, हे या परिषदेचे आयोजक होते. या शोधनिबंधाचे लेखक महर्षि अध्यात्म विश्‍वविद्यालयाचे संस्थापक परात्पर गुरु डॉ. आठवले आहेत, तर सौ. मुंजाल आणि श्री. शॉन क्लार्क हे सहलेखक आहेत.

सौ. संदीप कौर मुंजाल पुढे म्हणाल्या की, कोणत्याही घटनेच्या मूलभूत कारणमीमांसेचा अभ्यास करतांना (केवळ भौतिक स्तरावर मर्यादित अभ्यास न करता) त्याचा आध्यात्मिक स्तरावरही अभ्यास होणे आवश्यक असते. जेव्हा (उदा. सांप्रतकाळी ज्याप्रमाणे) हवामानात स्वाभाविक अपेक्षेच्या विपरीत नि विचित्र पालट होतांना आढळतात, तेव्हा त्याच्या मागे निश्‍चितपणे आध्यात्मिक कारण असते. पृथ्वीवरील सात्त्विकता न्यून झाली आणि तामसिकता वाढली की, मानवाची अधोगती होऊन पृथ्वीतलावरील साधना करणार्‍यांची एकूण संख्या न्यून होते. मानवातील स्वभावदोष आणि अहं यांचे प्रमाण वाढून त्याचे पर्यावरणाकडे अक्षम्य दुर्लक्ष होते. थोडक्यात, अधर्मात वाढ होते. सूक्ष्मातील शक्तीमान अनिष्ट शक्ती पर्यावरणातील या र्‍हासाचा अपलाभ घेऊन तमोगुण वाढवतात, तसेच मानवावर प्रतिकूल परिणाम करतात. ज्याप्रमाणे धूळ आणि धूर यांनी स्थूल स्तरावर प्रदूषण होते अन् म्हणून आपण प्रतिदिन स्वच्छता करतो, त्याचप्रमाणे अधर्माचरणामुळे होणारी रज-तमातील वाढ हे सूक्ष्म स्तरावरील प्रदूषण होय. निसर्ग वातावरणातील या सूक्ष्म रज-तमाची स्वच्छता नैसर्गिक आपत्तींच्या माध्यमातून करतो. या प्रक्रियेची सविस्तर माहिती नि विचार हिंदूंच्या ‘चरक संहिते’मध्ये करण्यात आला आहे.

‘महर्षि अध्यात्म विश्‍वविद्यालया’ने जगभरातील २५ देशांतील २०४ मातीच्या नमुन्यांतील सूक्ष्म स्पंदनांचा अभ्यास केला. हा अभ्यास आधुनिक वैज्ञानिक उपकरणे आणि सूक्ष्म परीक्षण या माध्यमांतून केला आहे. या अभ्यासात ८० टक्के नमुन्यांमध्ये त्रासदायक स्पंदने असल्याचे दिसून आले. केवळ क्रोएशिया, श्रीलंका आणि भारत यांतील काही मातीच्या नमुन्यांमध्ये सकारात्मक स्पंदने आढळली. क्रोएशियातील विविध ठिकाणच्या मातीच्या नमुन्यांपैकीही केवळ एका आध्यात्मिक आश्रमाच्या परिसरातील मातीमध्येच सकारात्मकता आढळली. श्रीलंकेतही केवळ रामसेतू असलेल्या भागातील मातीमध्ये सकारात्मकता आढळली.

शेवटी ‘हवानामातील एकूणच हानीकारक पालटाविषयी काय करू शकतो ?’ याविषयी सांगताना सौ. मुंजाल म्हणाल्या, ‘‘या समस्येचे मूलभूत कारण आध्यात्मिक असल्याने हवामानातील सकारात्मक पालट आणि त्याचे रक्षण यांसाठीची उपाययोजनाही मूलतः आध्यात्मिक स्तरावर असणे आवश्यक आहे. संपूर्ण समाज योग्य साधना करू लागला, तर हवामानातील हानीकारक पालट आणि तिसरे महायुद्ध यांमुळे येऊ घातलेल्या भीषण संकटाचा सामना करता येईल. असे असले, तरी प्रत्यक्षात आपण केवळ स्वतःलाच साहाय्य करू शकतो. यासाठी सर्वोत्तम उपाय म्हणजे साधनेला आरंभ करणे किंवा चालू असल्यास ती वाढवत नेणे. कालमहिम्यानुसार सध्याच्या काळासाठी नामजप हा सोपा आणि प्रभावी उपाय आहे. ‘सध्याच्या काळासाठी ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय ।’, हा आध्यात्मिकदृष्ट्या सर्वांत उपयुक्त नामजप आहे’, असे संतांनी सांगितले आहे.’’

‘भारतीय संस्कृतीचे पाश्‍चात्त्यीकरणापासून रक्षण करणे का आवश्यक ?’ हा शोधप्रबंध सादर !

शोधप्रबंध सादर करतांना महर्षि अध्यात्म विश्‍वविद्यालयाच्या सौ. संदीप कौर मुंजाल

कोलकाता – ‘जागतिकीकरणामुळे भारतीय नागरिक मोठ्या संख्येने पाश्‍चात्त्य संस्कृती अंगिकारत आहेत. भारतियांना आपल्या परंपरा जुनाट आणि आधुनिक जगाशी न जुळणार्‍या वाटू लागल्या आहेत; मात्र आपल्या भारतीय रूढी-परंपरा त्याज्य लेखण्याआधी त्या ठोस शास्त्रीय पायावर उभ्या असून आधुनिक रूढींऐवजी त्यांचे पालन करणे अधिक हितकारी आहे, हे विवेकी दृष्टीने समजून घेणे आवश्यक आहे. तसे केले, तरच भारतीय संस्कृतीचे महत्त्व लक्षात येऊ शकेल. भारतीय संस्कृती ही सत्त्वगुणाची वृद्धी करणारी आहे, त्यामुळे सात्त्विक भारतीय संस्कृती अंगिकारल्याने जग सात्त्विक बनेल’, असे प्रतिपादन महर्षि अध्यात्म विश्‍वविद्यालयाच्या सौ. संदीप कौर मुंजाल यांनी शोधनिबंधाच्या सादरीकरणाच्या वेळी केले. त्यांनी ‘भारतीय संस्कृतीचे पाश्‍चात्त्यीकरणापासून रक्षण करणे का आवश्यक ?’, या विषयावर शोधप्रबंध सादर केला. ७ ते ९ जानेवारी २०१९ या कालावधीत कोलकाता येथे झालेल्या ‘इंटरनॅशनल अँड इंटरडिसिप्लिनरी कॉन्फरन्स रिजन, कल्चर अँड मॉरॅॅलिटी’ (आंतरराष्ट्रीय आणि अंत:विषय परिषद – क्षेत्र, संस्कृती आणि नैतिकता) या आंतरराष्ट्रीय परिषदेत सौ. मुंजाल बोलत होत्या. ‘दी इन्स्टिट्यूट ऑफ क्रॉस कल्चरल स्टडीज अँड अकॅडमिक एक्स्चेंज’ आणि ‘दी सोसायटी फॉर इंडियन फिलॉसॉफी अँड रिलिजन’, हे या परिषदेचे आयोजक होते. या शोधप्रबंधाचे लेखक महर्षि अध्यात्म विश्‍वविद्यालयाचे संस्थापक परात्पर गुरु डॉ. आठवले, तर सौ. संदीप कौर मुंजाल आणि श्री. शॉन क्लार्क हे सहलेखक आहेत.

सौ. मुंजाल पुढे म्हणाल्या, ‘‘श्रीमद्भगवद्गीतेच्या १४ व्या अध्यायात श्रीकृष्णाने सांगितले आहे की, सत्त्व, रज आणि तम या त्रिगुणांनी सृष्टी बनली असून या त्रिगुणांचा व्यक्ती, समाज अन् वातावरण यांवर थेट परिणाम होतो. जेव्हा समाजातील सात्त्विकता वाढते, तेव्हा सर्वत्र शांती आणि समृद्धी यांसह आध्यात्मिक उन्नती साध्य होते. याउलट जेव्हा रज-तम वाढतात, तेव्हा त्यांचा केवळ व्यक्तीवर नाही, तर संपूर्ण समाजावर परिणाम होऊन विविध समस्या निर्माण होतात.’’

या शोधप्रबंधात दैनंदिन जीवनातील ५ अंगांमध्ये पारंपरिक विरुद्ध पाश्‍चात्त्य रूढी यामध्ये व्यक्ती करत असलेल्या निवडींचा ‘युनिव्हर्सल थर्मो स्कॅनर’ (यू.टी.एस्.) आणि ‘पॉलीकॉन्ट्रास्ट इंटरफेरन्स फोटोग्राफी’ (पिप) ही आधुनिक वैज्ञानिक उपकरणे अन् सूक्ष्म परीक्षण यांच्या आधारे करण्यात आलेला अभ्यास मांडण्यात आला. या ५ निवडी म्हणजे स्त्रियांची केशरचना, अलंकारांची नक्षी (डिझाइन), आहार, वस्त्रांचे रंग आणि सण होय. या अभ्यासातून पुढील निष्कर्ष लक्षात आले.

अ. महिलांनी आपले केस बांधण्याच्या पद्धतींपैकी केस मोकळे सोडणे किंवा ‘पोनीटेल’ पद्धतीने बांधणे यांपेक्षा आंबाडा हा अधिक सात्त्विक आहे.

आ. सोन्याच्या दोन हारांची तुलना केली असता सात्त्विक नक्षी असलेल्या हारातून अधिक सात्त्विक स्पंदने प्रक्षेपित होतात. त्याचा स्त्रीला अधिक लाभ होतो.

इ. मांसाहार ग्रहण केल्याने व्यक्तीमध्ये नकारात्मक ऊर्जा निर्माण होते, तसेच त्याच्यात मूलतः सकारात्मक ऊर्जा असल्यास ती नष्ट होते. यातून मांसाहार करण्याची हानी कशाप्रकारे होते, ते लक्षात येते.

ई. पांढरा रंग सात्त्विक स्पंदने प्रक्षेपित करतो, तर काळ्या रंगातून तामसिक स्पंदने प्रक्षेपित होतात.

उ. गुढीपाडव्यासारखे भारतीय सण सात्त्विक, तर ‘३१ डिसेंबरच्या रात्री नववर्षारंभ’ हा पाश्‍चात्त्य उत्सव तामसिक आहे. भोगवाद हे पाश्‍चात्त्य उत्सवांमागील कारण असल्याने या पार्ट्यांमधील वर्तन अत्यंत तामसिक असते. याउलट गुढीपाडवा सर्वांत सात्त्विक वेळी (सकाळी) पूजन करून आणि नूतन वर्षासाठी ईश्‍वराचे आशीर्वाद मिळवून साजरा होतो.

‘दैनंदिन साधनेमुळे कालांतराने व्यक्तीमध्ये विविध वस्तू, कृती किंवा घटना यांतील स्पंदने ओळखण्याची क्षमता निर्माण होते. त्यामुळे स्वतःसाठी काय योग्य आहे आणि काय अयोग्य, हे तो स्वतःच समजू शकतो. एकदा ही क्षमता निर्माण झाली की, बाह्य बौद्धिक स्पष्टीकरणाची आवश्यकता रहात नाही. सूक्ष्मातील स्पंदने ओळखता आल्यामुळे सात्त्विकतेवर आधारित भारतीय पारंपरिक रूढींचे पालन करण्याचे महत्त्व व्यक्तीला समजते.

असे समाजाने सातत्याने सात्त्विक रूढींचे पालन केल्यास कालांतराने संपूर्ण विश्‍वच निश्‍चित सात्त्विक बनेल’, असे सौ. मुंजाल यांनी सांगितले.


Multi Language |Offline reading | PDF