धर्मयुक्त युद्ध हाच क्षत्रियाचा धर्म !

आज मार्गशीर्ष शु. एकादशी म्हणजे गीता जयंतीच्या निमित्ताने…

शकपूर्व २००९ च्या मार्गशीर्ष शु. एकादशीला भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनास गीतेचा उपदेश केला. सर्व जगांत अद्वितीय ठरलेल्या भगवद्गीतेचा जन्म आज झाला. गीतेच्या जन्मकथेचा इतिहास संस्मरणीय असाच आहे.

मदाने उन्मत्त झालेल्या कौरवांकडून पांडवांवर अतोनात अन्याय झाला. प्रत्यक्ष श्रीकृष्णाने युद्ध टाळण्यासाठी केलेली शिष्टाई फुकट गेली, तेव्हा कुरुक्षेत्रावर, आताच्या पानिपतच्या पटांगणावर कौरवांचे ११ अक्षौहिणी सैन्य आणि पांडवांचे ७ अक्षौहिणी सैन्य येऊन ठेपले. दोनही छावण्यांतून हत्तींच्या गर्जना, घोड्यांचे खिंखाळणे, योध्यांचा सिंहनाद, धनुष्यांचे टणत्कार आणि शंख, भेरी, नगारे यांचा गंभीर ध्वनी चालू झाला. धृष्टद्युम्न पांडवांचा सेनापती होता. वयोवृद्ध असणारे भीष्म कौरवांचे सेनापती झाले. अर्जुनाच्या रथाचे सारथ्य स्वतः श्रीकृष्णाने स्वीकारले.

हतवीर्य अर्जुन !

प्रत्यक्ष युद्धाला प्रारंभ होण्यापूर्वी ज्यांच्याशी आपणांस लढावयाचे आहे, त्या वीरांना निरखून पाहण्याच्या हेतूने अर्जुनाने समोरील सैन्याकडे नजर टाकली. तेव्हा या वीराच्या मनांत आले, ‘हे लक्षावधी वीर प्रियपितामह, आचार्य, स्वर, शालक, पुत्र, पौत्र, बंधु, आप्त आणि मित्र यांच्याशी का लढून मी राज्य मिळवणार ?’ अर्जुन हतवीर्य होऊन त्याच्या डोळ्यांतून झरझर अश्रु वाहू लागले. ‘‘गोविंदा, या कुलक्षयापासून त्रिखंडाचे राज्य मला मिळाले तरी नको. मी युद्ध करणार नाही,’’ असे श्रीकृष्णाला म्हणून अर्जुनाने धनुष्य खाली टाकले.

जेथे श्रीकृष्ण आणि पार्थ आहेत तेथे श्री, विजय, भूती अन् नीती यांचे वास्तव्य असते !

क्षत्रियाने त्याचा धर्म सोडला. त्या वेळी श्रीकृष्णाने त्यास गीतेच्या उदात्त धर्माचा उपदेश केला. ‘‘अर्जुना, तुझ्यासारख्या वीराच्या ठायी हे कारुण्य योग्य नाही. धर्मयुक्त युद्धाहून कोणतीही अन्य गोष्ट क्षत्रियास श्रेयस्कर नाही. तेव्हा सुखदुःख, लाभालाभ, जयपराजय यांस समान लेखून युद्धास आरंभ कर, आणि ध्यानांत असू दे की, जेथे श्रीकृष्ण आणि पार्थ आहेत तेथे श्री, विजय, भूती अन् नीती यांचे वास्तव्य असते.’’ भगवंतांनी अर्जुनास दिलेला हा उपदेश आहे.

(संदर्भ : ‘दिनविशेष (भारतीय इतिहासाचे तिथीवार दर्शन)’ (लेखक : प्रल्हाद नरहर जोशी, पुणे. (प्रथम आवृत्ती : वर्ष १९५०))

Download Sanatan Prabhat App


Latest Features Include :

Download Now