ಯೋಗ್ಯತೆಗನುಸಾರ ಶಿಷ್ಯನ ಶ್ರೇಣಿ

ಹಿಂದೂ ಧರ್ಮದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ, ಗುರು-ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ ! ಯೋಗ್ಯತೆಗನುಸಾರ ಶಿಷ್ಯರ ವಿಧಗಳು ಯಾವುವು ಮತ್ತು ಅವರ ಗುಣವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಯಾವುವು, ಎಂಬುದನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

೧. ವ್ಯರ್ಥ ಶಿಷ್ಯ

‘ಈ ವಿಧದ ಶಿಷ್ಯನೆಂದರೆ, ಅವನು ಈಕಡೆನೂ ಇಲ್ಲ, ಆಕಡೆನೂ ಇಲ್ಲ ಅವನಿಗೆ ನದಿ ದಾಟಲಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ ನದಿ ತೀರದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ದೋಣಿಗಳಿವೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೋಣಿ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ರಾಂತಿ ಕೊಡುವಂತ ಹದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡುವನು. ಇಂತಹ ಶಿಷ್ಯರು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸ್ವಾರ್ಥಿಯಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಅವರಲ್ಲಿ ಸೇವೆ, ಸಮರ್ಪಣೆ ಹಾಗೂ ಸಾಧನೆಯ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.

೨. ಗೃಹಸ್ಥ ಶಿಷ್ಯ

ಗೃಹಸ್ಥ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಅವನ ಜೀವನ, ಮನೆ-ಸಂಸಾರ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ರೀತಿನೀತಿಗನುಸಾರ ಅವನಿಗೆ ಗೃಹಸ್ಥ ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಗೃಹಸ್ಥ ಶಿಷ್ಯನಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಮಗಳ ವಿವಾಹವಿರಲಿ ಅಥವಾ ಮಗನ ಶಿಕ್ಷಣವಿರಲಿ ಅವನು ಗುರುಗಳ ಆದೇಶವನ್ನು ಚಾಚೂ ತಪ್ಪದೆ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಚಿಕ್ಕ-ದೊಡ್ಡ ನಿರ್ಣಯವನ್ನೂ ಅವನು ಗುರುಗಳ ಆದೇಶಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿಯೇ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಗುರುಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಣಯದಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ ಹಿತ ಮತ್ತು ಕಲ್ಯಾಣವಿದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಗೃಹಸ್ಥ ಶಿಷ್ಯನು ಜಪ, ಅನುಷ್ಠಾನ ಮತ್ತು ಸಾಧನಾ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ, ಇವೆಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳು ಅವನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಗುರುಗಳನ್ನೇ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಗೃಹಸ್ಥರೆಂದು ನಂಬಿ ಅವರನ್ನು ‘ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕರೆಂದು ತನ್ನವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

೩. ಕರ್ಮಸಂನ್ಯಾಸಿ ಶಿಷ್ಯ

ಕರ್ಮಸನ್ಯಾಸಿ ಶಿಷ್ಯರು ಗೃಹಸ್ಥ ಧರ್ಮದ ಪಾಲನೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಸನ್ಯಾಸ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಪರಿಚಯವಾಗಬೇಕೆಂದು ಅವರು ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಗುರುಗಳು ಬೇರೆ ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರೆ ಅವರು ಅವುಗಳನ್ನೂ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಗೃಹಸ್ಥನ ಎಲ್ಲ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಅವರು ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಗುರುಗಳು ಹೇಳಿದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ.

೪. ಸಾಧಕ ಶಿಷ್ಯ

ಸಾಧಕ ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುಗಳ ಆದೇಶವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಾಕ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅದಕ್ಕನುಸಾರ ಆದೇಶ ಸಿಗುವವರೆಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಶಬರಿಯ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಶಬರಿಯ ಗುರುಗಳು ಅವಳಿಗೆ, ‘ಪ್ರಭು ಶ್ರೀರಾಮನು ನಿನ್ನ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬರುವನು ಎಂದು ಹೇಳಿದರು, ಆದರೆ ಅವರು ಶ್ರೀರಾಮನು ಯಾವಾಗ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಹೇಗೆ ಮತ್ತು ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಶಬರಿ ಪ್ರತಿದಿನ ‘ಅವಳ ಮನೆಯ ಮುಂದಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ಗುಡಿಸಿ ಸ್ವಚ್ಛ ಮಾಡುವುದು, ಅದರ ಮೇಲೆ ಹೂವುಗಳನ್ನು ಹರಡುವುದು, ಪ್ರಭು ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನಿಗಾಗಿ ಫಲ-ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಡುವುದು ಹೀಗೆ ನಿತ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅವಳು ವೃದ್ಧಳಾದಳು, ಆದರೂ ಅವಳು ತನ್ನ ಈ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಯವಾಗಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಸಾಧಕ ಶಿಷ್ಯರ ಭಾವವು ಶಬರಿಯ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವರು ಗುರುಗಳ ಆದೇಶದ ಪಾಲನೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಗ್ರಹಸ್ಥ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಸನ್ಯಾಸಿ ಶಿಷ್ಯರು ‘ನನಗೆ ಇದು ಬೇಕು, ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಆಗಬೇಕು, ನನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಬೇಕು ಹೀಗೆ ಏನಾದರೂ ಪ್ರಾಪ್ತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕೃತಿಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಸಾಧಕ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯ ಭಾವ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ‘ಗುರುಗಳು ಹೇಳುವುದು ಯೋಗ್ಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ, ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವಿರುತ್ತದೆ.

೫. ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಶಿಷ್ಯ

ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಶಿಷ್ಯನು ಗುರುಗಳ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲು ಸದಾ ಸಿದ್ಧನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ‘ನ್ಯಾಸ ಈ ಶಬ್ದದ  ಅರ್ಥವು ‘ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವಿನ ಸುರಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಂದಾಗಿದೆ. ‘ಸಮ್ನ ಅರ್ಥವು ಸಮ್ಯಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ, ಅಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ‘ಸಂನ್ಯಾಸ ಅಂದರೆ ತನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಇದರಿಂದ ಗುರುಗಳು ನಮ್ಮನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸಂನ್ಯಾಸಿ ಶಿಷ್ಯನ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಧ್ಯೇಯವಿರುತ್ತದೆ ಹಾಗೂ ಅವನ ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳು ಅವನನ್ನು ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿಯೆ ಮುಂದೆ ಒಯ್ಯುತ್ತವೆ.

೬. ತಾಂತ್ರಿಕ ಶಿಷ್ಯ (ದಿವ್ಯ ಭಾವ)

ಈ ವಿಧದ ಶಿಷ್ಯನ ತುಲನೆಯನ್ನು ದಿವ್ಯ ಭಾವವಿರುವ ಶಿಷ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಅವನಿಗೆ ಗುರುಗಳೊಂದಿಗೆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಭಾವವಿರುತ್ತದೆ.

(ಆಧಾರ : ಗುರುಪ್ರಸಾದ ದೀಪಾವಳಿ ವಿಶೇಷಾಂಕ, ೨೦೦೮)

Kannada Weekly | Offline reading | PDF