ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ : ೧೮೫೭ರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಂಗ್ರಾಮದ ಮೊದಲ ಕ್ರಾಂತಿವೀರ ಚೈತ್ರ ಶುಕ್ಲ ಪಕ್ಷ ಚತುರ್ದಶಿ (೧೮.೪.೨೦೧೯)

ಸತ್ತ್ವಶೀಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಿಪಾಯಿ

ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಅಂದಿನ ಆಂಗ್ಲ ಸೇನೆಯ ೩೪ ನೇ ಪಲಟಣಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸಿಪಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಕ್ರಾಂತಿಪಕ್ಷದ ಸದಸ್ಯರಾಗಿದ್ದರು. ಕೋಲಕಾತಾದಲ್ಲಿನ ಬರಾಕಪುರದಲ್ಲಿನ ೧೯ ನೇ ಪಲಟಣಿಯಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ದನದ ಅಥವಾ ಹಂದಿಯ ಕೊಬ್ಬು ಹಚ್ಚಿದ ಹೊಸ ಗುಂಡುಗಳ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು. ಈ ಗುಂಡುಗಳು ಬಂದೂಕಿನಲ್ಲಿ ತುಂಬುವ ಮೊದಲು ಅವುಗಳ ಹೊದಿಕೆಯನ್ನು ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕಚ್ಚಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಗೋವಿನ ಅಥವಾ ಹಂದಿಯ ಕೊಬ್ಬು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಪಲಟಣಿಯಲ್ಲಿನ ಸಿಪಾಯಿಗಳು ಈ ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ನಿರಾಕರಿಸಿದರು. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಪ್ರತಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಶಸ್ತ್ರವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡರು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟಿಶ್ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಿದ್ದುದರಿಂದ ಬ್ರಿಟಿಶರು ಈ ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸಿದರು. ಅವರು ಬ್ರಹ್ಮದೇಶ (ಮ್ಯಾನ್ಮಾರ)ದಿಂದ ಬಿಳಿ ಸೈನಿಕರ ಸಹಾಯವನ್ನು ಪಡೆದು ಈ ಪಲಟಣಿಗೆ ನಿಶಸ್ತ್ರ ಮಾಡಿ ಸಿಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿ ಹೊರತಳ್ಳಲು ಇಚ್ಛಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ರಾಕಪುರನಲ್ಲಿ ಜಾರಿಗೆ ತರಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು ಕೂಡ. ತಮ್ಮ ಬಾಂಧವರ ಈ ಅವಮಾನದ ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆಯು ಕುಪಿತಗೊಂಡು ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೆಕು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. ಸ್ವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನಿಡುವವರು, ಆಚರಣೆಯಿಂದ ಶೀಲವಂತರು, ಕಾಣುವಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದಂತಹ ಯುವಕ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆಯ ಪವಿತ್ರ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ದೇಶಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ‘ವಿದ್ಯುತ್ ಚೇತನೆ ಸಂಚರಿಸಿತು. ಎದುರಿನಲ್ಲಿ ಅನ್ಯಾಯ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಕ್ಷಾತ್ರವೀರರ ಖಡ್ಗಗಳು ಕತ್ತಿಯ ಒರೆಯಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಹೇಗೆ ಇರುವವು ?

ಸಂಚಲನದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಜಿಗಿತ !

೩೧ ಮೇ : ಒಟ್ಟಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕ್ರಾಂತಿಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಮಂತ ನಾನಾಸಾಹೇಬ ಪೇಶವೆ ಮುಂತಾದವರ ಯೋಜನೆಯಿತ್ತು. ಆದರೆ ೧೯ ನೇ ಪಲಟಣಿಯಲ್ಲಿನ ಸ್ವದೇಶ ಬಂಧುಗಳ ತನ್ನೆದುರಿನಲ್ಲಿ ಅವಮಾನವಾಗುತ್ತಿರುವುದರ ವಿಷಯ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಇವರ ಅಂತಃಕರಣಕ್ಕೆ ಅಸಹನೀಯ ವೇದನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿತು. ತನ್ನ ಪಲಟಣವು ಇವತ್ತೇ ಉತ್ಥಾನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಇವರು ಅವರ ಬಂದೂಕು ತುಂಬಿಕೊಂಡರು. ಆ ದಿನ ರವಿವಾರ, ೨೯ ಮಾರ್ಚ ೧೮೫೭ ಆಗಿತ್ತು. ಸಂಚಲನದ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಮುಂದೆ ಹಾರಿ, ಬ್ರಿಟಿಶರು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಅನ್ಯಾಯದ ವಿರುದ್ಧ ಸ್ವದೇಶಿ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ‘ಪುರುಷರೇ, ಏಳಿ ! ಎಂದು ಗರ್ಜಿಸುತ್ತ ಅವರು ಸೈನಿಕರಿಗೆ, “ಈಗ ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕದಿರಿ. ಬಂಧುಗಳೇ, ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ! ನಿಮಗೆ ನಿಮ್ಮ ಧರ್ಮದ ಆಣೆ !! ಎದ್ದೇಳಿ, ತಮ್ಮ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿ !!!

ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಮೇಜರ್ ಹ್ಯೂಸನ್ ಎಂಬ ಆಂಗ್ಲ ಅಧಿಕಾರಿಯು ಅವರನ್ನು ಬಂದಿಸುವ ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದನು; ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಸೈನಿಕನೂ ನಿಂತ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಕದಲಲಿಲ್ಲ. ಬದಲು ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಇವರ ಗುಂಡು ತಾಗಿ ಹ್ಯೂಸನ್ ಗಾಯಗೊಂಡನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಲೆಫ್ಟನಂಟ್ ಬಾ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕುಣಿಸುತ್ತಾ ಮಂಗಲನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡತ್ತಾ ಬಂದನು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಂಗಲನ ಬಂದೂಕಿನಿಂದ ಬಂದಿದ ಗುಂಡು ಕುದುರೆಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿತು. ಕುದುರೆಯು ಲೆಫ್ಟನಂಟದೊಂದಿಗೆ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಅಡ್ಡ ಬಿದ್ದಿತು. ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಇವರಿಗೆ ಬಂದೂಕಿನಿಂದ ಗುಂಡುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸುವ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯುವ ಮೊದಲೇ ಲೆಫ್ಟನಂಟ್ ಬಾತನ್ನ ಪಿಸ್ತೂಲು ತೆಗೆದು ನಿಂತನು. ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆಯವರು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಹೆದರದೆ ತನ್ನ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹೊರ ತೆಗೆದರು. ಬಾ ಪಿಸ್ತೂಲಿಂದ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿದನು; ಆದರೆ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಇವರು ಅವನ ಗುರಿಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಮಂಗಲಪಾಂಡೆ ಇವರು ಅವನಿಗೂ ಅಟ್ಟಾಡಿದರು. ಹ್ಯೂಸನ್‌ ಮತ್ತು ಬಾ ತಮ್ಮ ನಿವಾಸಸ್ಥಾನದೆಡೆಗೆ ಓಡಿ ಹೋದರು.

ದೇಶದ್ರೋಹಿ ಪಾಲಟು

ಇಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಶೇಖ ಪಾಲಟು ಹೆಸರಿನ ಮುಸಲ್ಮಾನ ಸಿಪಾಯಿ ಮಂಗಲನ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋಗಲಾರಂಭಿಸಿದನು. ಅವನು ತನ್ನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿದ್ದರಿಂದ ತನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಬರುತ್ತಿರುವುದೆಂದು ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆಗೆ ಅನಿಸಿತು; ಆದರೆ ಹಾಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಶೇಖ ಪಾಲಟೂ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆಗೆ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಬಿಗಿದು ಹಿಡಿದನು. ಪಾಂಡೆ ಅವನ ಬಿಗಿತವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದರು. ದೇಶಿ ಸಿಪಾಹಿಗಳೂ ಶೇಖನ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಮತ್ತು ಪಾದರಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಬಿಸಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಜೀವದ ಭಯದಿಂದ ಶೇಖ ಪಾಲಟು ಓಡಿಹೋದನು. ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿಯೇ ಕರ್ನಲ್ ವಿಲರ್ ಆ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದನು. ಅವನು ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆಯನ್ನು ಬಂಧಿಸುವಂತೆ ಅಪ್ಪಣೆ ಮಾಡಿದನು. ಕರ್ನಲ್ ವಿಲರನಿಗೆ ಸೈನಿಕರು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ, “ನಾವು ಈ ಪವಿತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಕೂದಲನ್ನೂ ಮುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಹಿಂದುಸ್ಥಾನದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಬಿಳಿ ಅಧಿಕಾರಿಗಳ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಎದುರಿನ ಧರ್ಮಾಭಿಮಾನಿ ಸಿಪಾಯಿಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕರ್ನಲ್ ವಿಲರ್ ತನ್ನ ಬಂಗಲೆಯತ್ತ ಧಾವಿಸಿದನು. ನಂತರ ಜನರಲ್ ಹಿಯರ್ಸ ಬಹಳಷ್ಟು ಯರೋಪಿಯನ್ ಸಿಪಾಯಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾಗಿ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ದಣಿದಿದ್ದರು. ತಾನು ಆಂಗ್ಲರ ವಶವಾಗಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿದಾಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಮೇಲೆ ಗುಂಡು ಹಾರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಸಿದರು. ಅವರ ಎಚ್ಚರ ತಪ್ಪಿತು. ನಂತರವೇ ಬ್ರಿಟಿಶರಿಗೆ ಅವರನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಗಾಯಗೊಂಡಿದ್ದ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆಯರಿಗೆ ಸೈನಿಕರ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ವಾರದೊಳಗೆ ಅವರ ಮೇಲೆ ಸೈನಿಕ ನ್ಯಾಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಖಟ್ಲೆ ನಡೆಸಲಾಯಿತು. ಸ್ವಧರ್ಮದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತ ನಿಷ್ಠೆಯಿಡುವ ಈ ಯುವ ಕ್ಷಾತ್ರವೀರನಿಗೆ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಇತರ ಸಂಚುಕೋರರ ಹೆಸರು ಕೇಳಿತು; ಆದರೆ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಇವರ ಬಾಯಿಯಿಂದ ಯಾರ ಹೆಸರೂ ಹೊರ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ. ಪಾಂಡೆ ಇವರಿಗೆ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸುವ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಯಿತು. ತನ್ನ ದೇಶ ಬಾಂಧವರ ಅವಮಾನಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನು ಬಲಿದಾನ ಮಾಡಿದ ಈ ಕ್ರಾಂತಿಯ ಅಗ್ರದೂತನ ಬಗ್ಗೆ ಜನರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ವಿಲಕ್ಷಣ ಶ್ರದ್ದೆ ನಿರ್ಮಾಣ ವಾಯಿತೆಂದರೆ ಇಡೀ ಬರಾಕಪುರದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಗಲ್ಲಿಗೇರಿಸಲು ಒಬ್ಬನೂ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಈ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಲಕಾತಾದಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಜನರನ್ನು ಕರೆಸಲಾಯಿತು.

ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಯಾವ ತಂಡದ ಸೈನಿಕರಾಗಿದ್ದರೋ ಅದರ ಸುಭೇದಾರನನ್ನು ಆಂಗ್ಲರು ಕೊಂದರು. ೧೯ ಮತ್ತು ೩೪ ನೇ ಈ ಎರಡು ಪಲಟಣಿಗಳನ್ನು ಅವರು ಶಸ್ತ್ರವಿಹೀನ ಮಾಡಿ ರದ್ದುಗೊಳಿಸಿದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವು ವಿರುದ್ಧವಾಯಿತು. ಸಿಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಭಯವೆನಿಸುವ ಬದಲು ನೂರಾರು ಸಿಪಾಯಿಗಳು ತಾವಾಗಿ ದಾಸ್ಯತ್ವದ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುವ ಅವರ ಸೈನಿಕ ಸಮವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹರಿದು ಹಾಕಿದರು. ಈ ಪರದಾಸ್ಯದ ಶೃಂಖಲೆಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂವರೆಗೆ ಇಟ್ಟಿದ್ದರ ಪಾಪಕ್ಷಾಲನಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಭಾಗೀರಥದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದರು.

ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸೂರ್ಯಕ್ಕೆ ರಕ್ತದ ಅರ್ಘ್ಯ !

ಎಪ್ರಿಲ್ ೮ ರಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಇವರಿಗೆ ನೇಣುಗಂಬದ ಹಲಗೆಯೆಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲಾಯಿತು. ಅವರ ಸುತ್ತಲೂ ಸೈನಿಕರ ಕಾವಲಿತ್ತು. ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆಯರು ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ಹಲಗೆಯ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿದರು. ‘ತಾನು ಯಾರ ಹೆಸರು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಪುನಃ ಹೇಳಿದಾಗ ಅವರ ಕಾಲು ಕೆಳಗಿನ ಆಧಾರವನ್ನು ತೆಗೆಯಲಾಯಿತು. ಮಾತೃಭೂಮಿಯ ಚರಣಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ರಕ್ತದ ಅರ್ಘ್ಯ ನೀಡಿ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆಯರು ೧೮೫೭ ನೇ ಕ್ರಾಂತಿಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ಮೊದಲನೇ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಎನಿಸಿದರು. ಅವರ ಹೆಸರಿನ ಪ್ರಭಾವ ಇಷ್ಟು ವಿಲಕ್ಷಣಯಿತ್ತೆಂದರೆ ಈ ಕ್ರಾಂತಿಯುದ್ಧದಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಆಂಗ್ಲರು ‘ಪಾಂಡೆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯಲಾರಂಭಿಸಿದರು.

೧೮೫೭ ರ ಏಪ್ರಿಲ್ ೮ ರಂದು ಬರಾಕಪುರದ ಕಾರಾಗೃಹದಲ್ಲಿ ಮಂಗಲ ಪಾಂಡೆ ಇವರ ಉಷ್ಣ ರಕ್ತವು ಹಿಂದಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಚೆಲ್ಲಿತು. ಅವರ ಈ ರಕ್ತಸಿಂಚನೆಯಿಂದ ದೇಶ ಮತ್ತು ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಬಲಿದಾನ ಮಾಡಲು ಅನೇಕ ದೇಶಭಕ್ತರು ಹುರುಪುಗೊಂಡಿದ್ದರು.